بحران جنگ و تورم، دغدغه ای است که نمی توان آن را انکار کرد. بحران برای ورود از ما اجازه نمیگیرد و ما را به زور و ناخواسته وارد خود میکند. همه مردم این سرزمین (یا همه جهان)، مثل یک زنجیر به هم وابسته و متصل هستند. بدون وجود انسنهای دیگر نمی توان زنده ماند و زندگی کرد. در جهان امروز، بحران ها عمومی هستند و کسی نمی تواند ادعا کند که بحران روی زندگی اش تاثیر نمی گذارد! سوال اینجاست که این بحران ، کی تمام می شود؟! آیا می توان انتظار داشت روزهای خوش بازگردند؟ چرا باید در چنین وضعیتی قرار بگیریم؟
بحران چیست؟
بحران شرایط یا وضعیتی است که در آن یک یک نفر ، یا یک گروه یا یک همه افراد یک جامعه دچار تهدیدی بسیار جدی و فوری می شود که نیازمند واکنش سریع و اقدامات و واکنشهای خاص است. بحران از رویدادهای غیرمنتظره ای مانند فاجعه های طبیعی، بحران های مالی، بحران های اجتماعی یا تغییرات ناگهانی در شرایط اقتصادی و سیاسی می تواند به وجود بیاید. بحران عموماً حالتهایی مثل عدم قطعیت، فشار روانی و نیاز به تصمیم گیری سریع دارد.
بحران و واکنش به آن، قابل انتخاب نیست و شرایطی است که انسانها و کسب و کارها را وادار به واکنش می کند. به همین دلیل تاثیر زیادی روی زندگی فردی و اجتماعی افراد خواهد گذاشت. این موضوع نشان میدهد چرا باید بحران را بشناسیم.
انواع بحران چیست؟
بحران گونه ها و انواع مختلفی دارد. بحرانها در سطوح مختلف رخ می دهد که در هر سطحی، باید رویکرد مدیریتی متفاوتی نسبت به آن گرفت. در حقیقت چیزی که بیش از خود بحران تعیین کننده است، سوگیری و واکنش ما نسبت به بحران است.
بحران سازمانی
بحرانهای شرکتی یا سازمانی، اتفاقاتی بیرونی هستند که بقا و اعتبار شرکت کسب و کار یا سازمان را تهدید می کنند. این بحران ها می توانند ناشی از نقص فنی در محصولات، رسوایی های مدیریتی، حملات سایبری، اعتصابات گسترده یا حوادث صنعتی باشند. بحران مدیریتی می تواند در عرض چند ساعت، سال ها اعتبار یک برند یا کسب و کار را نابود کند.
به همین دلیل، سازمان ها باید همواره برای مقابله با چنین شرایطی آماده باشند و بدانند که مدیریت بحران چیست و چگونه باید آن را اجرا کنند.
بحران فردی
بحران شخصی یا همان بحران فردی، وضعیت یا رویدادی است که زندگی یک انسان را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. این شکل از بحران می تواند شامل بحران روانی ناشی از فقدان یک عزیز (سوگ)، طلاق، بیماری سخت، از دست دادن شغل یا مشکلات بزرگ مالی باشد. چنین وضعیتی، تعادل روانی و عاطفی انسان را بر هم می زند و نیازمند حمایت اطرافیان و گاهی کمک تخصصی برای عبور از آن است.
بحران مالی
بحران مالی یا اقتصادی، به اختلالات و یا ناترازیهای شدید در سیستم مالی و اقتصادی است که می تواند در سطوح فردی، ملی یا حتی جهانی اتفاق بیفتد. نمونه بارز آن، بحران اقتصادی جهانی سال ۲۰۰۸ یا تورم های شدید در برخی کشورها است. در سال 1405 ما در کشورمان با بحران اقتصادی ناشی از جنگ، تحریم و قطعی اینترنت روبرو شدیم.
بحران اجتماعی
بحران اجتماعی زمانی است که ساختار اساسی جامعه ای دچار تزلزل شود. این بحران ها می توانند شامل همه گیری بیماری ها (مانند کرونا و هانتاویروس)، ناآرامی های مدنی، انقلابها، مهاجرت های گسترده یا بحران فرهنگی یا تجزیه طلبی ها باشند. بحران اجتماعی می تواند اعتماد عمومی مردم یک جامعه را از میان ببرد و همبستگی جامعه را تهدید کند. اثرات بحران از این نوع، معمولاً طولانی مدت و عمیق است و نیازمند راهکارهای پیچیده برای مواجهه با بحران است.
مدیریت بحران چیست؟
مدیریت بحران (crisis Management) فرایندی حیاتی برای هر سازمان، جامعه، و دولت است. این فرآیند شامل برنامه ریزی، آمادگی و اجرای استراتژی هایی برای مقابله با حوادث غیرمنتظره و مخرب است.
هدف اصلی مدیریت بحران کاهش آسیب ها، حفاظت از جان و اموال، و بازگشت سریع به شرایط عادی است.
چرا بحران رخ می دهد؟
اگر بخواهیم بحران و چرایی ان را بشناسیم، یا از بحران پیشگیری کنیم، ابتدا باید بدانیم عوامل ایجاد کننده بحران چیست. عوامل بحران به سه دسته اصلی فردی، سازمانی و محیطی تقسیم می شوند.
| نوع بحران | عامل | پیش زمینه ها |
| فرد محور | عوامل فردی | تصمیم گیری های نادرست، قضاوت های ضعیف، بی توجهی به علائم هشداردهنده، یا حتی نیت های بدخواهانه |
| سازمان محور | عوامل سازمانی | سیستم های مدیریتی ناکارآمد، عدم وجود رویه های استاندارد، فرهنگ سازمانی که اشتباهات را پنهان می کند، و ارتباطات ضعیف داخلی |
| محیط محور | عوامل محیطی | عوامل محیطی شامل بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله (بحران زیست محیطی)، بی ثباتی های سیاسی، تغییرات ناگهانی در فناوری، یا رکود اقتصادی جهانی |
مراحل مدیریت بحران چیست؟
حال که به خوبی می دانیم بحران چیست و چه انواعی دارد، باید به سوال مهم بعدی پاسخ دهیم: مدیریت بحران چیست؟ مدیریت بحران، فرآیندی نظام مند است که به یک سازمان یا فرد کمک می کند تا قبل، حین و پس از وقوع یک بحران، به طور مؤثر عمل کند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی است.
مراحل کلی مدیریت بحران چیست؟
مدیریت بحران فرآیندی تا حدی پیچیده است که علم و دانش و استراتژی در آن نقش مهمی دارد. مراحل مختلف آن از پیش بینی تا مرحله پس از بحران، هر کدام نقش و اهمیت خود را دارند. در این درس از عیب پوش به توضیح مختصری از هر یک از این مراحل می پردازیم. این فرآیند شامل چهار مرحله کلیدی: پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی می شود.
مرحله پیش از بحران: پیشگیری
شناسایی و ارزیابی مخاطرات: تلاش برای شناسایی و ارزیابی دقیق مخاطرات احتمالی
برنامه ریزی و تدوین طرح های پیشگیرانه: تدوین و اجرای طرح هایی مانند قوانین مربوط به کاربری زمین، آموزش عمومی، مقاوم سازی سازه ها و ایجاد سیستم های هشدار اولیه
کاهش آسیب پذیری: شناسایی نقاط آسیب پذیر و مقاوم سازی آن ها برای کاهش احتمال بروز خسارات و تلفات
مرحله دوم: آمادگی در برابر بحران
آموزش: آموزش افراد در سطوح مختلف جامعه برای افزایش آمادگی در راستای مقابله با بحران
تأمین منابع: تأمین منابع مورد نیاز مانند تجهیزات، اقلام ضروری و نیروی انسانی
برگزاری مانور و تمرین: ارتقای هماهنگی بین تیمها و افراد مختلف با برگزاری مانور و تمرین
ایجاد ساختارهای لازم: ایجاد ساختارهای لازم مانند ستاد بحران
مرحله سوم: مقابله با بحران
فعال کردن سیستم های ضد بحران: فعال کردن سیستم های مالی و استراتژیک و روحیه بخشی به کارکنان
عملیات نجات: نجات جان کارکنان در زمان بحران
ارائه خدمات اضطراری: خدمات وام و یا مدیریت نقدینگی کارکنان
کنترل و مهار بحران: جلوگیری از گسترش خسارات و تلفات
مرحله چهارم: بازسازی پس از بحران
ارزیابی خسارات: ارزیابی دقیق خسارات وارد شده.
برآورد و تأمین منابع: تأمین منابع مالی، تجهیزات و نیروی انسانی برای بازسازی
بازسازی زیرساخت ها: بازسازی زیرساخت های آسیب دیده سئو و پخش و فروش و بخشهای مختلف سازمان.
ارائه خدمات حمایتی: ارائه خدمات حمایتی روانی، اجتماعی و اقتصادی به نیروها و مشتریان آسیب دیده
جنگ چه زمانی تمام می شود؟
اگر بخواهیم درست این سوال را پاسخ دهیم، باید بگوییم، «هیچ وقت». ایران کشوری است با منابع ارزشمند. ولی از این منابع ارزشمندتر، جغرافیای آن است. جغرافیای ایران یکی از تعیین کننده ترین فضاهای ژئوپولتیک در جهان است. ایران در حقیقت درست در مرکز جهان است و بسیاری از راهها به ان وابسته است.
نمی توان توقع داشت کشورهایی با اقتصادها و نیروهای نظامی بزرگ، دست روی دست گذاشته و نخواهند از این الماس ارزشمند، بهره مند شوند. اینکه ما ایرانیها چقدر اجازه دهیم خارجیها برای ما تعیین تکلیف کنند، دقیقاً به خود ما باز می گردد اما چیزی تاریخ همیشه نشان داده، ایرانیها با هر نژاد و سلیقه و تفکری، روی ایران توافق دارند.
حالا ما چه کنیم؟
بازیابی پس از بحران بسیار اهمیت دارد. فقط فراموش نکنیم که اولاً دنیا به پایان نرسیده و جنگ و بحران و تورم فقط برای ما نیست، بلکه تمام کشورهای جهان در طول تاریخ، این موضوعات را تجربه کرده اند. همین صد سال پیش، اروپا ویرانه ای بود که بعد از جنگ جهانی دوم برجای مانده بود. اینکه فکر کنیم تورم ، جنگ با بدبختی فقط برای کشور ما، یا نسل ماست، نگاهی غیر منطقی و خالی از حقیقت است.
در نگاه دوم، امروزه کسب و کارهایی که مانند قدیم بصورت حجره ای و فرد محور مدیریت می شدند، دیگر توان ادامه ندارند و جای خود را به کسب و کارهای باهوش و با استراتژی خواهند داد. ما در تیم مدیروز سالها به این موضوع تاکید کردیم که کسب و کارها، مشاوره را نباید به عنوان یک موضوع لوکس و تجملاتی نگاه کنند، بلکه بالعکس، اتاق فکر کسب و کارها باید از مشاورین قدرتمند بیرونی تشکیل شود.
جمع بندی
برنامه ریزی مدیریت بحران و «مدیریت استراتژیک بحران»، کار مشاورین خارج از سازمان است. آنها با شرکتهای مختلفی این مدیریت و برنامه ریزی را انجام داده اند ولی ما صرفا فضای سازمان خودمان را می شناسیم. در بحران حتماً باید مشاوره بگیریم. عموماً کسب و کارها شناخت درستی از محاسبات و مدیریت بحران ندارند و مدیریت بحران را با واکنش به بحران اشتباه می گیرند. پیاده سازی این مفهوم در سازمانها، نیازمند تجربه و دانش کافی در این حوزه است.
آکادمی عیب پوش با متخصصان مجرب در این حوزه، امکان پیاده سازی مفید درست این برنامه ریزی، در هر کسب و کاری را فراهم کرده. برای تماس و دریافت مشاوره ، با شماره تلفن 02128427338 تماس حاصل فرمایید. همچنین می توانیم درخواست خود را به ایمیل info@eybpoosh.com ارسال کنیم.
در تلفن همراه یا سیستمهای لپ تاپ و دسکتاب، امکان ثبت نام در آکادمی، در سمت چپ بالای همین صفحه در دسترس ماست. در صورت تمایل، می توانیم با ثبت نام از میز کار خصوصی خود به همراه یاد|آوری درس های بازدید شده ما، استفاده کنیم.
