از سرباز شهروند تا شهروند مسئول
سوئیسی که امروز همه ما می شناسیم؛ کشوری ثروتمند، باثبات، امن، صنعتی و صاحب برندهایی جهانی است. اما موضوع اینجاست که سوئیس تا همین صد سال پیش، کشوری بشدت فقیر بود! اما در عرض این صد سال چه اتفاقی افتاد؟ سوئیس چگونه به سوئیس امروز تبدیل شد؟
یکی از مهمترین سیتمهایی که سوئیس را ساخت یک موضوع مهم مهم مدیریتی بود ؛ «توزیع مسئولیت». توزیع مسئولیت سیستمی بود که بعدها به یکی از ویژگی های مهم جامعه سوئیس تبدیل شد. ارتش سوئیس برخلاف مدل ارتش های دائمی، بر اصل «میلیشیا» یا ارتش شهروندی بنا شده است. یعنی دفاع از کشور فقط وظیفه یک گروه حرفه ای نیست، بلکه بخشی از مسئولیت شهروندان محسوب می شود. این سنت ریشه هایی بسیار قدیمی دارد و در قرن نوزدهم با قانون اساسی فدرال و خدمت اجباری نظام مندتر شد. بنابراین مطابق این قانون، اسلحه بین تمام مردم نه تنها «آزاد» شد، بلکه «اجباری» شد. اما داستان سوئیس فقط داستان اسلحه نیست.
سوئیس از مجموعه ای از کانتون ها به یک دولت فدرال تبدیل شد. اما چگونه فدرالیسم، مشارکت شهروندان و مسئولیت پذیری محلی در ساختار سیاسی آن ریشه دواند و چگونه اصل «شهروند مسئول» از حوزه نظامی به حوزه عمومی و سیاسی هم گسترش پیدا کرد؟
سوئیس | کشوری فقیر و بدون زمین صاف
سوئیس هیچ گونه منابع طبیعی قابل برداشت، زمین کشاورزی درست و صاف یا دسترسی به دریاها را ندارد. چیزی که بسیاری از کشورهای در حال توسعه امروزی آن را به وفور هم دارند!. سوئیس در مسیر عبور نفت یا گاز نیست و از دیدگاه ژئوپولتیک اهمیت خاصی ندارد. اما این کشور به جای رقابت در حوزه هایی که مزیت نداشت، به تدریج به سمت تخصص حرکت کرد. از نساجی و ساعت سازی گرفته تا ماشین سازی، صنایع دقیق، داروسازی، خدمات مالی و تجارت جهانی.
استفاده از فرصتها | مزیت سویسی ها
قرن نوردهم با انقلاب صنعتی، زمینه هایی برای صنعتی شدن سوئیس فراهم کرد و در قرن بیستم، راه آهن، کارخانه ها، تجارت و رشد شهرهایی مانند زوریخ، بازل و ژنو اقتصاد کشور را دگرگون کردند. اما یک کشوری در قلب اروپا چگونه از جنگ های بزرگ جهانی جان سالم به در برد؟
بی طرفی دلیل موفقیت نیست!
سوئیس از قرن هجدهم سعی کرد خود را در تمامی جنگها بی طرف اعلام کند. اما این بی طرفی سوئیس به معنای بی دفاع بودن نبود. بلکه با مفهوم «بی طرفی مسلحانه» همراه بود. تک تک مردم در واقع ارتش سوئیس بودند و از دیدگاه نظامی، تعداد ارتش سوئیس (بدون ازتش منظم)، بیشتر از هر ارتش دیگری بود. قدرت های اروپایی بی طرفی سوئیس را در سال ۱۸۱۵ به رسمیت شناختند و سوئیس تلاش کرد هم زمان از ورود مستقیم به جنگ های اروپا اجتناب کند و توان دفاع از قلمرو خود را حفظ کند.
اما جنگ جهانی اول نشان داد که بی طرفی به معنای مصونیت اقتصادی نیست. اگر کشوری بی طرف هم بماند، باز از نظر اقتصادی به وی حمله خواهد شد. در دو جنگ جهانی، ایران اعلام بی طرفی کرد اما در هر دو جنگ هم مورد تجاوز قرار گرفت و هم مورد جنگ اقتصادی. بنابراین سوئیسی ها هم از این موضوع مثتسنی نبودند و جنگهای جهانی، باوجود عدم تجاوز نظامی (به دلیل بی ارزش بودن سرزمینشان)، جنگ اقتصادی را برایشان رقم زد.
سوئیس وارد جنگ نشد، اما جنگ وارد اقتصاد سوئیس شد. کمبود مواد اولیه و غذا، فشار اقتصادی و جنگ تجاری میان قدرت های اروپایی کشور را تحت فشار قرار داد. این تجربه نشان داد که یک کشور کوچک برای بقا فقط به ارتش نیاز ندارد؛ بلکه باید اقتصاد، زنجیره تأمین و روابط خارجی خود را نیز مدیریت کند.
در جنگ جهانی دوم ؛ سوئیس در میان قدرت های درگیر جنگ قرار داشت، اما خاکش از ویرانی گسترده جنگ در امان ماند، چون ارزش فتح کردن نداشت! اما پس از جنگ، این کشور وارد مرحله تازه ای شد.
در حالی که بخش هایی از اروپا با ویرانی گسترده روبه رو بودند، سوئیس توانست از ظرفیت صنعتی خود استفاده کند و در سال های پس از ۱۹۴۵ وارد یک دوره رشد اقتصادی بسیار سریع شود. این رونق تا دهه ۱۹۷۰ ادامه یافت و صادرات سوئیس تقریباً ده برابر شد. اما موضوع اینجاست که سوئیس همواره خود را با شرایط وفق می داد و به هیچ عنوان «دایناسور» نبود! بنابراین بازهم سوئیس روی یک مزیت، ثابت نماند.
اقتصاد این کشور در نیمه دوم قرن بیستم، به سرعت از صنعت به سمت خدمات حرکت کرد و در ربع پایانی قرن بیستم، بخش خدمات به بخش غالب اقتصاد تبدیل شد. سپس با جهانی شدن، سوئیس دوباره خود را با شرایط جدید تطبیق داد و روی حوزه هایی تمرکز کرد که در آنها مزیت رقابتی داشت.
حال اگر امروزه کشوری، فقیر، ناکارآمد یا توسعه نیافته باشد، می تواند با تغییر چند انتخاب اساسی، مسیر تاریخی خودش را عوض کند؟ در ادامه خواهیم فهمید…
۷ درس توسعه ای سوئیس برای کشورهای درحال توسعه
درس اول | «نهاد» بساز، بعد انتظار ثروت داشته باش
یکی از مهم ترین نقاط عطف سوئیس، تأسیس دولت فدرال در ۱۸۴۸ بود. بعد از دوره ای طولانی از کشمکش های سیاسی و حتی جنگ داخلی، ساختار فدرال جدید ثبات بیشتری ایجاد کرد و زمینه را برای توسعه راه آهن، صنایع ماشین سازی، فلزات، شیمی، صنایع غذایی و بانکداری فراهم کرد.
یک کشور فقیر الزاماً ابتدا به پول نیاز ندارد، بلکه بیش از پول، به قواعد قابل پیش بینی، قانون، نهادهای باثبات و سازوکار حل اختلاف نیاز دارد.
سرمایه از کشوری که نمی داند فردا چه اتفاقی می افتد، فرار می کند، نه از کشوری که امروز فقیر است.
درس دوم | شهروند «مصرف کننده خدمات دولت» نیست بلکه شریک اداره کشور است
مدل سیاسی سوئیس به شدت بر توزیع قدرت میان دولت فدرال، ۲۶ کانتون و بیش از ۲۰۰۰ کمون استوار است. این ساختار، مسئولیت و تصمیم گیری را تا حد زیادی به سطوح محلی منتقل می کند.
در کنار چنین ساختار مهمی، همچان تاکید برروی سنت ارتش شهروندی (Militia System)، یا نیز شکل خاصی از مشارکت شهروندان در امور عمومی ایجاد کرده است.
توسعه فقط پروژه دولت نیست. اگر مردم احساس کنند: «کشور مال دولت است و ما فقط باید از آن خدمات بگیریم»، ساختن جامعه توسعه یافته بسیار دشوار می شود. اما اگر شهروند احساس کند: «من هم در اداره کشور سهم دارم و در قبال آن مسئولم»، آنگاه است که کیفیت سرمایه اجتماعی تغییر می کند.
درس سوم | وقتی منابع طبیعی نداری، «انسان» استخراج کن!
سوئیس از دیدپاه منابع طبیعی، بشدت کشوری فقیر است. اما از دیدگاه مهارت فردی، آموزش و نیروی انسانی متخصص، سرمایه گذاری کرده و حرفهای زیادی برای گفتن دارد. ارزش نیروی انسانی سوئیس، بسیار بالاست و یکی از گرانترین حقوقها را در جهان در هر کجا که باشند دریافت میکنند. این به علت تخصص بالای آنهاست نه بخاطر سوئیسی بودن آنها!
آموزش در سوئیس کاملاً رایگان، کاملاً اجباری و بدون انتخاب و کاملاً دولتی و ۱۱ ساله است. آموزش فنی و حرفه ای و نظام آموزش فنی وحرفه ای از اجزای مهم سیستم آموزشی سوئیس هستند که از کودکی «مهارت» یاد کودکان می دهند.
شاید چون سوئیس نفت نداشت، مجبور شد که روی مغز انسان سرمایه گذاری کند. البته بسیاری از کشورهای فقیر امروزی هستند که نفت هم ندارند و همچنان فقیرند. ثروت به تفکر و برنامه ریزی ربط دارد نه به داشتن یا نداشتن منابع!
در قوانین و منابع رسمی اقتصادی سوئیس، «آموزش» یکی از مهم ترین «مواد اولیه» اقتصاد کشور تعریف شده است.
درس چهارم | به جای اینکه در همه چیز متوسط باشی، در چند چیز «عالی» شو
سوئیس از همان ابتدا نمی توانست با کشورهای بزرگ اروپایی در تولید انبوه رقابت کند چون نه فضا برای گسترش کارخانجات داشت و نه نیروی انسانی زیاد. اما تکنولوژی را به خدمت گرفت و سعی کرد از این محدودیتش، مزیت بسازد.
این کشور به تدریج به سمت حوزه هایی رفت که برای یک کشور کوچک امکان ایجاد ارزش افزوده بالا داشتند. حوزه هایی مانند «ساعت سازی» ، «ازار دقیق» ، «شیمی و آرایشی و بهداشتی و دارو»، «صنایع غذایی و شکلات» و از همه بزرگتر ؛ «خدمات مالی و بانکداری»
تا همین امروز هم صادرات سوئیس به شدت بر حوزه های با ارزش افزوده بالا متمرکز است. در سال ۲۰۲۳ محصولات شیمیایی و دارویی حدود ۴۹٪ صادرات کالایی، ماشین آلات ۱۲٪، ساعت ها ۱۰٪ و ابزارهای دقیق ۷٪ را تشکیل می دادند.
یک کشور فقیر برای کسب ثروت، لازم نیست همه چیز تولید کند یا در همه چیز خودکفا شود! تنها لازم است بفهمد در چه چیزی می تواند در جهان بهترین باشد.
درس پنجم | کوچک بودن به جای عیب می تواند مزیت باشد
سوئیس جمعیت زیادی ندارد و به همین ترتیب، بازار داخلی گسترده ای برای مصرف هم ندارد. بنابراین از ابتدا نمی توانست صرفاً به فروش برای مصرف داخلی تکیه کند. امروزه اقتصاد سوئیس به شدت به تجارت خارجی وابسته است. در سال ۲۰۲۳ صادرات کالا و خدمات آن به حدود ۳۷۸ میلیارد فرانک سوئیس رسید.
اگر بازار داخلی مان کوچک است، لازم است به بیرون بفروشیم و برای فروش به بیرون، لازم است کیفیت داشته باشیم تا دوباره و دوباره از ما بخرند!
این درس بسیار مهمی برای کشورهای کوچک و حتی کشورهای بزرگی است که بازار داخلی آنها را از رقابت جهانی بی نیاز می کند.
درس ششم | در برابر بحران، خودت را عوض کن؛ نه اینکه فقط منتظر تمام شدن بحران بمانی
سوئیس در جنگ های جهانی و بحران ۱۹۲۹ آسیب اقتصادی زیادی دید. اینجا بود که وابستگی این کشور به واردات و صادرات در دوران جنگ ها، بشدت آشکار شد. به همین دلیل بعد از جنگ جهانی دوم، اقتصادی که همچنان بر صنعت متکی بود را به سمت خدمات هدایت کرد و خدمات به بخش غالب اقتصادی این کشور تبدیل شد.
پس از پایان جنگ سرد و آغاز جهانی شدن هم دوباره خودش را با شرایط جدید تطبیق داد و روی نقاط قوت بخش خدماتش تمرکز کرد.
توسعه یعنی توانایی تغییر کردن، بدون اینکه هویت اقتصادی خودمان را از دست بدهیم.
بنابراین کشورهایی که ادعا میکنند : «ما هزار سال است که فلان کار کار را کرده ایم»، در بلندمدت آسیب پذیر خواهند شد.
درس هفتم | ثبات به معنای انزوا نیست
این شاید یکی از مهم ترین سوءبرداشت هایی باشد که باید در خصوص سوئیس بدان اشاره کنیم. دقت کنیم که «سوئیس بی طرف بود، اما منزوی نبود».
بی طرفی سوئیس در سطح بین المللی در سال ۱۸۱۵ به رسمیت شناخته شد. اما هم زمان کشور به تدریج به تجارت، سازمان های بین المللی و بازارهای خارجی متصل شد. ژنو هم به مرکز مهم سازمان های بین المللی تبدیل شد. این کشور در دوران پساجنگ هم با وجود بی طرفی، در شبکه های اقتصادی و اروپایی، فعالانه مشارکت داشت. از جمله یکی از بنیان گذاران EFTA در سال ۱۹۶۰ بود. بنابراین می توان در سیاست مستقل بود، بدون اینکه در اقتصاد منزوی شد.
برای یک کشور درحال توسعه، این تفاوت بسیار مهم است که استقلال به معنای انزوا نیست! اما فراموش نکنیم که سوئیس یک شبه سوئیس نشد. در قرن نوزدهم، سوئیس خودش کشوری فقیر بود. فقر، گرسنگی و کمبود فرصت شغلی باعث شد بسیاری از سوئیسی ها برای پیدا کردن آینده بهتر مهاجرت کنند. «سوئیس پیش از اینکه ثروتمند باشد، مسئولیت پذیر، برنامه ریز، منعطف و منظم و دقیق و همگام با شرایط روز بود»
نخستین موفقیت سوئیس؛ بیداری از خواب ثروتمندی و توهم دارایی!
یکی از مهم ترین رازهای توسعه اقتصادی سوئیس، سرمایه گذاری جدی روی آموزش و مهارت بود. سوئیس خیلی زود دریافت که «فقیر است». مدیران این کشور برخلاف کشورهای در حال توسعه که داتما به کودکام می گویند ؛ «ما فلانمین کشور در منابع جهان هستیم» یا «ما روی ثروت خوابیده ایم!» به همه یادآوری کردند که «فقیرند».
وقتی همه مردم از «خواب منابع و توهم دارایی» بیدار شدند، دریافتند زمانیکه منابع طبیعی فراوانی ندارند، باید «سرمایه انسانی» را به مزیت اصلی خودشان تبدیل کنند.
شاید بزرگ ترین درس سوئیس این نباشد که «چگونه ثروتمند شویم»، بلکه درس اصلی سوئیس برای کشورهای در حال توسعه این است که باید سیستمی ساخت، که منافع جمع منافع فردی را تامین کند و منافع فردی منافع جمعی را تامین کند. اینگونه جامعه ای ساخته می شود که می تواند به طور مداوم ثروت تولید کند.
بنابراین موضوع به هیچ عنوان «ضریب هوشی» یا «خوب بودن یا بد بودن مردم» نیست. بلکه جامعه با سیستمها کار میکند و این سیستمها هستند که باید جامعه را مجبور کنند به سمت منافع جمعی حرکت کنند. نکته اینجاست که سیتم نباید «ترغیب کننده» باشد بلکه باید کاملاً «اجباری» موفقیت همگان را در برنامه قرار دهد. در حقیقت در چنین سیتمی هر کسی که برعلیه منافع جامعه حرکت کند، پیش از هرکسی «خودش زیان کند» در غیر اینصورت هیچ انسانی فرشته نیست و سوئیسی ها هم از بهشت مهاجرت نکرده اند. آنها با سیستمی که وجود دارد، مجبور به موفقیت هستند!
شاید درس اصلی سوئیس برای کشورهای در حال توسعه این باشد که کشورهای درحال توسعه کدام یک از این هفت کار را می توانند در کشور خودشان اجرایی کنند!؟
کوچکی یا بزرگی یک کشور، دلیل بر موفقیت نیست!
بارها در مصاحبه ها و تفاسیر مختلف، شنیده ایم که سوئیس اندازه یک استان ماست و ما می توانیم بسادگ با این وسعت و منابع موفق شویم. اولاً به عنوان مثال، خیام تقویم جلالی را در یک رصدخانه کوچک نوشت ولی شاه سلطان حسین، تمام ایران را در اختیار داشت و کار خاصی بجز از دست دادن کشور نکرد.
موضوع میزان وسعت یک سرزمین نیست، موضوع نوع تفکر و «سوگیری منافع» است. اگر منافع جمعی موجب توسعه «منافع فردی» شود و بالعکس، یک سرزمین پیشرفت میکند. اما اگر منافع یک دولت یا مدیر به منافع جمع و آینده آن گره نخورده باشد، به چه دلیلی باید تلاش کند تا دیگران را به موفقیت برساند. در کشورهای در حال توسعه، «تضاد منافع» است که موجب عدم پیشرفت همگان می شود.
قدرت تطبیق پذیری با محیط | بزرگترین عامل موفقیت سوئیس
بنابراین نمی توان گفت «مطالعه بالا»، «مشارکت همگانی» و «سیستم درست» به تنهایی عوامل موفقیت سویس بودند بلکه، بزرگترین عامل موفقیت این کشور «یکپارچگی در آینده نگری» و «قدرت تطبیق پذیری با محیط» و شرایط روز بوده و هست و خواهد بود.
سوئیسی ها نمونه بارز انسان هستند. انسانی که بر خلاف «دایناسورها» نه تنها «تئوری دایناسور» را در پیش نگرفت، بلکه درک کرد که دائماً باید خود را با شرایط وفق دهد و اصرار برروی یک مدل اقتصادی، یک مدل خاص اجتماعی یا هر قاعده محدود کننده دیگری، موجب نابودی آنها خواهد شد.
سوئیس نفت خامی برای فروش نداشت، بنابراین تخصص استخراج کرد، نمی توانست مواد خام فراوان بفروشد، بنابراین تصمیم گرفت محصولات دقیق و خدمات پیچیده بفروشد و نمی توانست با کشورهای کم هزینه در تولید انبوه رقابت کند، بنابراین به سمت کیفیت، نوآوری و ارزش افزوده بالا حرکت کرد!
شاید ما ایرانیان هم باید یاد بگیریم که بجای «200 سال اصرار برروی فروش منابع خام»، به فکر تغییر مدل اقتصادی و درآمدی کشورمان بیفتیم و خودمان را به روز کنیم.
جمع بندی
اگر میخواهیم واقعاً «استراتژی درست و مفید خودمان برای موفقیت» یعنی «تبدیل محدودیت به فرصت» را یاد بگیریم، می توانیم از مشاورین عیب پوش کمک بگیریم. اگر تصمیم جدی داریم و قصد داریم سازمانمان را با شرایط روز تطبیق دهیم و کسب وکارمان را سریع تر رشد داده و در بازار بمانیم، مشاوره از عیب پوش بهترین گام بعدی است.
عیب پوش با سال ها تجربه در مدیریت، بازاریابی، فروش و بازآفرینی کسب وکارها، عیب های کار شما را پیدا می کند، راه حل های عملی می دهد و کمک می کند ثروت پایدار بسازیم یا خلق کنیم.
عیب پوش سایتی مشاوره ای و آموزشی برای مدیران امروز است. مرجعی مهم و کاربردی برای مدیریت بهتر کسب و کار و زندگی امروز. ما برای توسعه فردی خودمان ما و کسب و
توصیه میکنیم که تمامی درسهای وبسایت عیب پوش را مو به مو مطالعه کنیم و بعد برای مشاوره با کارشناسان عیب پوش تماس بگیریم. بسیاری از سازمانها از سال 90 تاکنون، با مشاوره با کارشناسان ما، کسب وکارشان را توسعه دادند و فروششان را چند برابر کردند.
همین حالا اقدام کنیم و عیب پوش کسب و کارمان باشیم!. بدیهی است که ثروت منتظر ما نخواهد ماند. تماس با شماره تلفن : 28427338 (با کد تهران) با خطوط پشتیبانی و ثبت نام و یا تلفن همراه 09202057267 تماس گرفته و مسیر را هموارتر کنیم.
