چرا به دام کلاهبرداران می افتیم؟
همه ما، خودمان را کمتر از چیزی که از بیرون هستیم، می بینیم! این موضوع در خصوص اکثر ما صدق میکند. البته برخی از افراد با رسیدن به «عزت نفس» به ارزش خود و داراییهایشان پی برده اند. برخی هم بالعکس با «اعتماد به نفس کاذب»، بیش از چیزی که هستند از خودشان تصویر ساخته اند. این موضوع هم بشدت خطرناک است و ما را آسیب پذیر خواهد کرد. در این درس از «عیب پوش»، به همراه هم «کلاهبردار» و خصوصیات وی را خواهیم شناخت و روشهای مقابله با کلاهبرداری را بررسی خواهیم کرد…
اما عموماً مردم عادی، تصور میکنند که دارایی آنها فقط پول است و «زمان» و حتی «وجود و بودنشان» را به عنوان سرمایه حساب نمیکنند. از دیدگاه مردم عادی، معمولاً افراد پولدار ارزشمند هستند و کلاهبرداران، سراغ «افراد عادی» نمی آیند.
اما کلاهبرداران هر چیزی را سرقت میکنند. برای کلاهبرداران «زمان کم» ، «پول کم» و یا هر دارایی کمی، بسیار ارزشمندتر از تمرکز روی پولداران در مقیاس کوچک است.
برای کلاهبرداران، تمرکز برروی به چنگ آوردن «تعداد بالایی دارایی اندک» ، ساده تر از تمرکز برروی «دارایی زیاد به تعداد کم» است.
بنابراین اگر تصور ما این است که : «ما چیزی برای از دست دادن نداریم»، در حقیقت در همان زمان در حال تبدیل شدن به طعمه برای کلاهبرداران هستیم.
فراموش نکنیم بهترین «طعمه» برای کلاهبرداران، «مردم عادی» هستند.
کلاهبردارها چه شکلی هستند؟
اگر از ما بپرسند «کلاهبردار چه شکلی است؟» شاید تصویری از یک فرد مرموز، دروغگو و غیرقابل اعتماد در ذهنمان شکل بگیرد. اما واقعیت فرسنگها با این تصور، فاصله دارد.
کلاهبردار لزوماً ظاهر مشکوکی ندارد. ممکن است بسیار مؤدب، خوش پوش، تحصیل کرده، خوش صحبت و حتی به شدت قابل اعتماد به نظر برسد. ممکن است خودش را متخصص، سرمایه گذار، مشاور، دوست، شریک تجاری یا حتی فردی خیرخواه معرفی کند.
بنابراین برای شناخت کلاهبرداران نباید دنبال یک چهره یا تیپ ظاهری خاص باشیم. چیزی که باید بشناسیم، الگوی رفتاری کلاهبرداری است.
کلاهبرداری معمولاً با یک پیشنهاد جذاب شروع می شود، سپس فرد تلاش می کند اعتماد ما را به دست آورد و در مرحله بعد، با ایجاد هیجان، ترس یا عجله، ما را به تصمیمی سوق دهد که اگر فرصت فکر کردن داشتیم، ممکن است هرگز چنین تصمیمی نگیریم.
کلاهبردار کیست؟
کلاهبردار فردی است که با استفاده از فریب، اطلاعات نادرست یا سوءاستفاده از اعتماد دیگران تلاش می کند پول، دارایی، اطلاعات یا منفعتی را از هر راهی کسب کند.
کلاهبرداری می تواند اشکال بسیار متفاوتی داشته باشد. از یک پیام ساده و جعلی در فضای مجازی گرفته تا قراردادهای پیچیده سرمایه گذاری، فروش کالا یا خدمات غیرواقعی و سوءاستفاده از هویت افراد و سازمان های معتبر.
نکته مهم این است که کلاهبرداری همیشه با یک دروغ بزرگ شروع نمی شود. گاهی مجموعه ای از دروغ های کوچک و اعتمادسازی تدریجی در نهایت قربانی را به نقطه ای می رساند که تصمیم پرریسکی بگیرد.
۱۵ نشانه مهم کلاهبرداران چیست؟
۱. کلاهبردار وعده سود زیاد با ریسک بسیار کم دارد!
یکی از مهم ترین نشانه های هشدار، پیشنهادهایی است که در آنها سود بسیار بالا و ریسک بسیار پایین وعده داده می شود.
به عنوان مثال در سرمایه گذاری ها، شنیدن جملاتی نظیر: «سود در این کار تضمینی است.»، «اصلاً امکان ضرر وجود ندارد.»، «این فرصت فقط برای افراد خاص است.»، «در مدت کوتاه پولتان چند برابر می شود.»، نه تنها نباید ما را متقاعد کند، بلکه بالعکس باید سبب شود بیشتر بررسی کنیم، نه اینکه سریع تر تصمیم بگیریم.
در دنیای واقعی اقتصاد، بازده سرمایه یا سود بیشتر، معمولاً با ریسک بیشتر همراه است. بنابراین ترکیب «سود فوق العاده + بدون ریسک» یکی از مهم ترین علامت های خطر است.
۲. کلاهبردار ما را مجبور می کند سریع تصمیم بگیریم
کلاهبردار معمولاً نمی خواهد قربانی زمان کافی برای فکر کردن داشته باشد. بنابراین زمانیکه شنیدیم «فرصت محدود فقط همین الان» یا «فقط تا امشب فرصت دارید.» یا «اگر همین الان پرداخت نکنید، فرصت از دست خواهد رفت». یکی از خطرناکترین جملات در کلاهبرداری این جمله است : «یک نفر دیگر آماده پرداخت است.» و یا «این آخرین ظرفیت ماست.». هر گاه این دوجمله آخری را شنیدیم، حتماً باید اجازه دهیم این فرصت به آن فرد خیالی دیگر برسد و حداقل ما یک کار خیر برای سودرسانی به فردی دیگر کرده باشیم نه زیان!!
هدف تمام این است که فرصت تحقیق و مشورت از ما گرفته شود. همین. پیشنهاد واقعی سود، معمولاً باید بتواند از آزمون چند ساعت یا چند روز بررسی جان سالم به در ببرد. بنابراین اگر کسی برای گرفتن پول یا اطلاعات از ما دائماً عجله ایجاد می کند، سرعت تصمیم گیری خودمان تا می توانیم را کاهش دهیم.
۳. کلاهبردار بیش از اندازه روی اعتماد تأکید می کند
تعدادی از جملات خطرناکی وجود دارند که باشنیدن آنها باید با تمام سرعت محوطه را ترک کنیم. جملاتی مانند: «به من اعتماد کن.»، «من مثل برادر یا خواهرت هستم.»، «لازم نیست قرارداد را این قدر دقیق بخوانی.» یا «اگر به من اعتماد نداری، اصلاً همکاری نکن.»، زنگهای خطر ترک معامله هستند.
اعتماد واقعی همواره با رفتار و شفافیت ساخته می شود، نه با درخواست مکرر برای اعتماد. هرچه یک معامله به بررسی و مدرک کمتری اجازه دهد و بیشتر بر اعتماد شخصی تکیه کند، باید محتاط تر باشیم.
۴. کلاهبردار اطلاعات و مدارک قابل بررسی ارائه نمی کند
وقتی درباره یک شرکت، سرمایه گذاری، محصول یا فرصت کاری سؤال می کنیم، فرد باید بتواند اطلاعات قابل بررسی و استعلام ارائه کند. اگر پاسخ های فرد مقابل ما مبهم باشند یا هر بار که درباره جزئیات سؤال می کنیم، موضوع را عوض کند، باید احتیاط کنیم و تا زمان ارائه مدارک مستدل و قابل استعلام، حرکتی نکنیم.
کلاهبردار ممکن است از نام شرکت های واقعی، لوگو، وب سایت جعلی یا مدارک ساختگی هم استفاده کند. بنابراین وجود مدرک به تنهایی کافی نیست؛ باید اصالت آن مدرک را هم بررسی کنیم.
۵. کلاهبردار از احساسات ما استفاده می کند
کلاهبرداری صرفاً با ایجاد طمع در ما، اتفاق نمی افتد. کلاهبرداران می توانند از احساساتی نظیر «ترس»، «طمع»، «عشق»، «همدردی»، «هیجان»، «احساس گناه»، «اضطراب» و یا « امید» ما سوءاستفاده کنند.
به عنوان مثال ممکن است فرد کلاهبردار، عنوان کند که اگر همین امروز پولی پرداخت نکنیم، اتفاق بدی رخ می دهد. یا برعکس، وعده دهد که با یک تصمیم ساده، زندگی ما کاملاً تغییر خواهد کرد. زمانیکه احساسات ما شدت می یابند، توانایی تصمیم گیری منطقی کاهش پیدا خواهد کرد. هر زمان منطقی شدیم و آرام گرفتیم روی تصمیم گیری تمرکز کنیم.
پس یکی از مهم ترین قوانین برخورد با کلاهبرداران این است که هرچه احساس ما شدیدتر باشد، باید پیش از تصمیم گیری بیشتر مکث کنیم.
۶. کلاهبرداران اطلاعات شخصی یا مالی حساس می خواهند
اگر فردی بدون دلیل منطقی از ما اطلاعات حساسی مانند رمز عبور، کدهای امنیتی، اطلاعات بانکی یا کد تأیید می خواهد، باید بسیار محتاط باشیم. به خصوص اگر ادعا کند از طرف یک بانک، شرکت، سازمان یا سرویس معتبری تماس گرفته است. در چنین شرایطی بهتر است ارتباط را متوقف کنیم و خودمان از طریق کانال رسمی همان سازمان موضوع را بررسی کنیم. بنابراین اعتماد به شماره تلفن، لوگو، نام فرد یا ظاهر یک پیام امری ساده لوحانه است.
۷. پیشنهاد کلاهبرداران، بیش از اندازه خوب است
کلاهبرداران با پیشنهاداتی وسوسه کننده می آیند. پیشنهاداتی که از دیدگاه «احساسی» بشدت تجریک کننده هستند. پیش از اینکه بپرسیم «چطور این فرصت را از دست ندهم؟»، شاید بهتر باشد از خودمان سوال کنیم؛ «چرا این فرصت باید به من داده شود؟»
اگر کسی بدون شناخت کافی از ما پیشنهاد فوق العاده ای ارائه می کند، سود بسیار بالایی وعده می دهد یا چیزی را بسیار ارزان تر از قیمت منطقی بازار عرضه می کند، پیش از هیجان زده شدن، دلیل آن را بررسی کنیم. معمولاً فرصت های حقیقی هم جذاب هستند، اما جذاب بودن هر پیشنهادی، دلیل بر واقعی بودن آن نیست.
۸. کلاهبردار معمولاً از اعتبار افراد یا سازمان های دیگر سوءاستفاده می کند!
برخی اوقات هم وجود دارد که کلاهبرداران خودشان را به فرد یا سازمان معتبری نسبت می دهد. ممکن است از نام یک بانک، شرکت، فروشگاه، مقام رسمی یا حتی دوست و آشنای ما استفاده کند. در فضای دیجیتال امروزی، جعل هویت بسیار ساده تر از گذشته هم شده است. اگر پیامی از طرف فرد یا سازمانی دریافت کردیم که درخواست مالی یا اطلاعاتی دارد، هویت او را از مسیری رسمی و مستقل باید بررسی کنیم. طبیعی است اگر همان فرد را از طریق شماره یا لینکی که خودش در پیام داده بررسی کنیم، ممکن است همچنان در دام جعل هویت باقی بمانیم.
۹. کلاهبردار همیشه داستانی قانع کننده دارد
کلاهبرداری موفق معمولاً با یک داستان جذاب آغاز می شود. داستانی که شرح می دهد چرا باید پول بدهیم، چرا فرصت محدود است، چرا اطلاعات ما لازم است یا چرا نباید موضوع را با فرد دیگری در میان بگذاریم. البته بسیاری از اوقات هم داستان ممکن است بسیار حرفه ای و منطقی به نظر برسد.
اما هر داستانی باید قابل راستی آزمایی باشد. به جای اینکه فقط ببینیم داستان چقدر قانع کننده است، بررسی کنیم چه بخش هایی از آن را می توان مستقل تأیید کرد.
۱۰. کلاهبردار از ما می خواهد موضوع را با دیگران مطرح نکنیم
یکی از نشانه های مهم خطر، تلاش برای ایجاد انزوا است. کلاهبردار معمولاً با جملاتی نظیر «به کسی نگو و حسادت دیگران را تجریک نکن! این فرصت فقط برای توست» یا «اگر دیگران بفهمند، متاسفانه فرصت از دست خواهد رفت» یا به عنوان مثال: «این اطلاعات محرمانه است»، با ما صحبت میکنند. شنیدن این جملات باید آغاز زنگهای خطر در ذهن ما باشد.
بسیاری از اوقات مشاوره گرفتن از افراد مستقل، می تواند بسیاری از کلاهبرداری ها را قبل از وقوع آشکار کند. کلاهبردار معمولاً از این موضوع می ترسد که قربانی با فرد دیگری مشورت کند. زیرا ممکن است شخص سوم تناقض هایی را ببیند که قربانی به دلیل هیجان یا اعتماد متوجه آنها نشده است.
۱۱. کلاهبردار معمولاً روش پرداخت غیرعادی پیشنهاد می کند
اگر فردی برای دریافت پول اصرار دارد از روش هایی استفاده کنیم که امکان پیگیری یا بازگشت وجه در آنها محدود است، باید پول را رفته بدانیم و احتیاط کنیم. اگر برای معامله ای رسمی، روش پرداختی پیشنهاد می شود که با ماهیت معامله سازگار نیست، بهتر است دلیل آن را بررسی کنیم. روش پرداخت همیشه باید با هویت فروشنده، نوع معامله و اسناد آن تناسب داشته باشد و قابل رصد و شفاف باشد.
۱۲. کلاهبردار بعد از دریافت پول، شرایط را تغییر می دهد
گاهی کلاهبرداری پس از اولین پرداخت آشکار می شود. ممکن است با جمله :«برای آزاد شدن پول باید مبلغ دیگری پرداخت کنید» یا «برای تکمیل حساب باید هزینه فعال سازی بدهید»، دوباره مبلغ جدیدی درخواست شود و همین چرخه خرد خرد پول گرفتن، بارها تکرار شود. اگر برای دریافت پولمان مجبور باشیم مرتب پول بیشتری بپردازیم، باید فوراً هر پرداختی را متوقف کنیم.
۱۳. کلاهبردار مسئولیت پذیر نیست
کلاهبردار وقتی با سؤال یا اعتراض مواجه می شود، ممکن است مسئولیت را به دیگران منتقل کند. موضوعاتی نظیر «سیستم خراب شده»، یا «بانک اشتباه کرده» یا «مشکل از شرکت واسطه بوده» و یا «خود من هم قربانی شده ام»، جملات آششنای کلاهبرداری است.
البته این طبیعی است که در کسب و کارها مشکلات واقعی هم رخ دهند. اما اگر مجموعه ای از تناقض ها و بهانه ها دائماً در حال تکرار هستند، باید زنگ خطر را جدی گرفت.
۱۴. کلاهبردار وقتی سؤال درست بشنود، عصبانی می شود
معامله سالم باید بتواند سؤال های منطقی را تحمل کند. اگر فرد مقابل به جای پاسخ دادن، ما را متهم می کند که : «شما چرا اینقدر شکاک هستی؟» یا «اگر قرار است اعتماد نکنی، همکاری نکن!» حتماً باید موضوع را جدی بگیریم و همکاری با وی را متوقف کنیم. سؤال پرسیدن نشانه بی اعتمادی نیست. بخشی از تصمیم گیری هوشمندانه است.
۱۵. کلاهبردار روی ضعف یا نیاز ما تمرکز می کند
کلاهبردار حرفه ای ممکن است ابتدا تلاش کند بفهمد ما چه می خواهیم و چه نقطه ضعفی داریم. شاید ما به دنبال پول بیشتر، شغل بهتر، عشق، سرمایه گذاری، مهاجرت و یا مانند همه افراد ساده جامعه، « به دنبال کسب موفقیت سریع» باشیم. اینجاست که همین نقاط ضعف ما «پاشنه آشیل ما خواهند بود»
همان نیاز معمولاً تبدیل به نقطه ورود کلاهبرداران خواهد شد. به همین دلیل است که هرچه یک پیشنهاد دقیقاً همان چیزی را وعده دهد که بیش از همه آرزویش را داریم، لازم است با دقت بیشتری آن را بررسی کنیم.
تفاوت کلاهبردار با یک فروشنده حرفه ای چیست؟
اما بین فروشندگان و کلاهبرداران، تفاوت زیادی وجود دارد. بسیاری این دو را باهم اشتباه میگیرند. فروشنده ای که تلاش می کند محصول خود را جذاب نشان دهد، کلاهبردار نیست. فروشنده حرفه ای نیز ممکن است روی مزایای محصول تأکید کند، اما معمولاً می تواند درباره قیمت، شرایط، محدودیت ها، قرارداد و ریسک ها شفاف صحبت کند.
تفاوت مهم در اینجاست که فروشنده قصد دارد ما را متقاعد کند محصول یا خدماتی را از میان سایرین انتخاب کنیم. اما در مقابل کلاهبردار می خواهد امکان بررسی را از ما بگیرد و چیزی هم در مقابل به ما نخواهد داد.
فروشنده سالم اجازه میدهد از وی سؤال بپرسیم. مقایسه کنیم و تصمیم بگیریم. اما کلاهبرداری اغلب با فشار، پنهان کاری، فریب یا ایجاد اضطرار همراه است.
افراد باهوش هم ممکن است قربانی کلاهبرداری شوند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم که تنها افراد ساده لوح هستند که قربانی کلاهبرداری می شوند. کلاهبرداری های مدرن امروزی، گاهی بسیار پیچیده اند و می توانند از اعتماد، فشار زمانی، اطلاعات ناقص، جعل هویت و دستکاری احساسات استفاده کنند. حتی بسیاری از افراد که در یک حوزه متخصص هستند هم، ممکن است در حوزه دیگری، اطلاعات کافی نداشته باشد.
محافظت در برابر کلاهبرداری بیشتر از آنکه به «باهوش بودن» مربوط باشد، به وجود فرآیند درست تصمیم گیری مربوط است.
زمانیکه در هر جایی، پای پرداخت پول در میان است، اعتماد دیگر کافی نیست!
وقتی موضوع پول، قرارداد، سرمایه گذاری یا اطلاعات حساس مطرح است، حتی اگر طرف مقابل دوست، آشنا یا فردی بسیار محترم باشد، بهتر است بررسی مستقل انجام شود. اعتماد می تواند نقطه شروع یک رابطه باشد. اما برای یک تصمیم مالی مهم، مدرک و راستی آزمایی لازم است.
بهتر است پیش از پرداخت پول یا ارائه اطلاعات حساس، چند سؤال ساده بپرسیم: این فرد دقیقاً کیست؟، هویت او قابل تأیید است؟، آیا شرکت یا سازمان مورد ادعای وی واقعاً وجود دارد؟ و آیا من اطلاعات تماس را از یک منبع مستقل پیدا کرده ام و آیا قرارداد و شرایط معامله روشن است؟
حال اگر مشکلی پیش آمد، چه کسی پاسخگوست؟ و از همه مهمتر چرا باید همین الان تصمیم بگیرم؟ اگر پاسخ این سؤال ها روشن نیست، تصمیم باید درجا متوقف شود.
اگر به یک کلاهبرداری مشکوک شدیم ، نخستین کار این است که تصمیم را متوقف کنیم.
اگر هنوز پولی پرداخت نکرده ایم، عجله نکنیم. اطلاعات بیشتری جمع کنیم و از یک فرد مستقل و آگاه کمک بگیریم. اگر اطلاعات حساسی را در اختیار فردی قرار داده ایم، اقدامات امنیتی لازم را از مسیر رسمی سرویس مربوط انجام دهیم. اگر پولی پرداخت کرده ایم یا متوجه شدیم که قربانی کلاهبرداری شده ایم، مدارک مربوط به ارتباطات، پرداخت ها، قراردادها، پیام ها و اطلاعات معامله را حفظ کنیم و موضوع را از مسیرهای رسمی و قانونی پیگیری کنیم.
از سرزنش کردن خودمان پرهیز کنیم. احساس شرم می تواند باعث شود قربانی موضوع را پنهان کند و فرصت پیگیری را از دست برود!
جمع بندی
فراموش نکنیم که اولاً کلاهبردار را از روی ظاهرش نمی توان شناخت و ثانیاً همه ما ممکن است به دام کلاهبرداران بیفتیم و از همه مهمتر، افتادن به دام کلاهبرداران عیب نیست بلکه «عدم افشای ان برای درگیر نشدن سایرین عیب است». اگر پیشنهادی واقعاً خوب باشد، معمولاً از بررسی دقیق ما نباید هراس داشته باشد.
کلاهبردار معمولاً تلاش نمی کند ما را مجبور به انجام کاری، بلکه می کوشد خودمان با رضایت، تصمیم اشتباه بگیریم.
ما انسانیم و روی همه چیز کنترل یا سلطه نداریم. هنر ما این است که «روش درست تصمیم گیری» را یاد بگیریم نه اینکه «ریسک نکنیم» یا «به هیچ کس بی اعتماد نکنیم». ما باید بتوانیم در سایه صبر، احترام، اعتماد و انگیزه و از همه مهمتر «شفافیت»، در کنار یکدیگر حرکت کنیم. این هنر از خودمدیریتی آغاز می شود و به دیگران سرایت میکند.
به جای آنکه تلاش کنیم در دام کلاهبرداران نیفتیم، محیطی ذهنی در مغزمان بسازیم که فرآیند تصمیم گیری توام با زمان و تفکر سالم از دیدگاههای مختلف باشد.
مجموعه مشاوره و آموزش عیب پوش با متخصصان مجرب در حوزه مدیریت، امکان پیاده سازی برنامه ریزی درست برای تصمیم گیری صحیح، در هر کسب و کاری را فراهم کرده. برای تماس و دریافت مشاوره ، با شماره تلفن 02128427338 تماس بگیریم.
همچنین می توانیم درخواستها یا پیامهای خود را به شماره تلفن 09202057267 ارسال کنیم.
در تلفن همراه یا سیستمهای لپ تاپ و دسکتاب، امکان ثبت نام در عیب پوش ، در سمت چپ بالای همین صفحه در دسترس ماست. در صورت تمایل، می توانیم از میز کار خصوصی خود به همراه یاد آوری فیلم های بازدید شده، استفاده کنیم. همین حالا اقدام کنیم و عیب پوش کارمان باشیم!
