همه ما موضوع یا واژه ای به نام «انگیزه» یا «محرک» را شنیده ایم. موضوعاتی مانند «انگیزه پیشرفت»، «انگیزه پیشرفت»، «انگیزه کار»، «انگیزه حرکت»، «انگیزه محبت»، «انگیزه انتقام»، «انگیزه رقابت»، «انگیزه ادامه مسیر»، و از همه مهمتر؛ «انگیزه زندگی». اما «انگیزه چیست و چه کاربردی در زندگی کاری و زندگی فردی و زندگی اجتماعی» ما انسانها دارد؟
اینها همه موضوعاتی است که در این درس از «عیب پوش» به آنها خواهیم پرداخت. باهم همراه باشیم…
انگیزه چیست؟
ما در محل تحصیل یا کار، پیوسته شاهد رفتارهای گوناگون دیگران هستیم. برخی از افراد با چهره های شاداب، با گام هایی استوار حرکت می کنند. برخی دیگر، گویا کوله باری از غم و غصه بر دوشهایشان توان حرکت را از آنان گرفته، گام هایی آهسته و بی جان بر می دارند.
این حالت ها، را در کودکان و نوجوانان نیز قابل مشاهده است. برخی با شادابی درس میخوانند، در حالی که برخی دیگر چنین نیستند. اما این تفاوت رفتار، از چه چیزی ناشی می شود؟
روانشناسان دلیل این تفاوت ها را در محرک رفتار جست و جو می کنند. آنها محرک را عاملی می دانند که به فرد نیرو و توانایی می دهد. به عبارت دیگر، همه رفتارهای ارادی بشر به دلیل خاصی پدید می آید که میتوان آن را « انگیزه » نامید.
به بیان دیگر «انگیزه» باید یک انگیزش ایجاد کند. و انگیزش باید رفتار ایجاد کند.
مولفه های اصلی انگیزه چیست؟
در تعریف انگیزه، دانشمندان عموماً سه مولفه اصلی را تعریف کرده اند. این مولفه های تاثیرگذار انگیزه، جهت انگیزه، پافشاری و شدت اعمال ما را مشخص خواهند کرد.
- جهت (Direction)
- پافشاری (Persistence)
- شدت (Intensity)
مطابق این تعریف، انگیزه؛ موجب می شود که رفتارهای فرد دارای جهت و هدف مشخص بوده و در این راستا پافشاری (در رویارویی با موانع و مشکلات)، داسته و همچنین انرژی و شدت عمل خود را صرف بدست آوردن آن کند.از دیدگاه لغوی، انگیزه و انگیختن و برانگیختن ، از یک خانواده هستند.
انواع انگیزه چیست؟
انسان انگیزه های فراوانی دارد که تنوع رفتارها از آنها ناشی می شود. انگیزه ها را میتوان به سه دسته کلی تقسیم کرد:
- انگیزه های طبیعی
- انگیزه های اکتسابی
- انگیزه های اصلی نفس
انگیزه های طبیعی چیست؟
انگیزه های طبیعی، انگیزه هایی هستند که از آغاز تولد انسان، همراه وی بوده و به آموختن نیازی نداشته اند. ویژگی اساسی انگیزه های طبیعی، فطری و غریزی بودن آنهاست. این انگیزه ها چند ویژگی دارند:
- با آموزشی و یادگیری به وجود نمی آیند.
- تقریبا در تمامی انسانها ثابت هستند؛ گرچه ممکن است شدت و ضعف داشته باشند.
- در همه زمانها و مکانها وجود دارند.
انگیزه های طبیعی خود انواعی دارند که در واقع بر اساس نیازهای انسان بنا شده اند. این گونه انگیزه ها را که از اصل تعادل حیاتی ناشی می شوند انگیزه های اولیه، فیزیولوژیکی یا حیوانی نیز نام میبرند. گرسنگی، تشنگی و نیازهای جنسی، از مصادیق انگیزه های اولیه هستند.
الف) انگیزه بقا
انگیزه بقا که اصلی ترین انگیزه انسان است، به طور فطری در وی وجود دارد. به همین دلیل، هر کاری را که با هدف بقا و حیات دائم سازگاری داشته باشد، انجام می دهد.
ب) انگیزه تشنگی
تشنگی؛ یکی از مهمترین های طبیعی انسان است که مرکز آن در نقطه ای از هیپوتالاموس قرار دارد. تنظیم آب بدن، یکی از عوامل مهم بقا و تعادل حیاتی انسان است؛ زیرا آب، ماده اصلی بدن است و حدود هفتاد درصد آن را تشکیل می دهد؛ به گونه ای که با کم شدن آن، احساس تشنگی می کنیم. بنابراین، تشنگی، حالتی انگیزشی است که به صورت هشیار تجربه می شود و بدن را آماده می کند تا رفتارهای لازم برای تکمیل دوباره ی کمبود آب را انجام دهد.
از دست رفتن آب سلول ها و کاسته شدن حجم خون، از عوامل کاهش آب بدن است که موجب می شود فرد احساس تشنگی کند. همچنین، جریانهای موضعی، مانند خشکی دهان و حلق و تأثیر هورمونها در تشنگی دخالت دارند. جالب اینکه پس از خوردن مقداری آب، سیراب می شویم که این احساس، به سبب رقیق شدن خون نیست، بلکه در اثر تحریک گیرنده های ناحیه ی حنجره است. پس از تحریک شدن حنجره به وسیله ی این گیرنده ها، مرکز تشنگی نیز تحریک شده، فرد، احساس سیراب شدن می کند.
ج) انگیزه گرسنگی
اگر مدتی غذا نخوریم، در شکم حالت درد یا مالش احساس می کنیم که در اصطلاح به آن «درد گرسنگی» می گویند. این حالت ها به تحرکات دیواره های معده مربوط است. همچنین درد گرسنگی و انقباضات معده، هر دو به عامل سومی بستگی دارند که شیمی خون نامیده می شود. به همین دلیل، اگر میزان قند خون آزمودنی را به وسیله تزریق انسولین کم کنیم، انقباض های معده و دردهای گرسنگی آغاز می شود.
فرد پس از احساس گرسنگی، خوردن را آغاز می کند. با آغاز خوردن، گیرنده های موجود در دهان، معده، روده ها و کبد، تعامل کرده، به وسیله عصب آوران کبد، معده و روده ها، علایم سیری فرستاده می شود. این علایم تا پایان خوردن در هیپوتالاموس قدامی- میانی تحریک می شود و گرسنگی از بین میرود.
بنابراین پس از وارد شدن مواد غذایی گیرنده های عصبی ویژه در معده، مقدمات تحریک سیری را فراهم می کنند. نیز کاهش قند خون، کاهش چربی و کاهش دمای بدن، از عواملی اند که مرکز گرسنگی را تحریک می کنند.
د) انگیزه جنسی
دیگر انگیزه طبیعی که در همه انسانها وجود دارد، انگیزه جنسی است. این انگیزه که در دوران نوجوانی و جوانی به اوج خود می رسد، تأثیر فراوانی بر دیگر رفتارهای آدمی می گذارد.
محرک هایی که موجب پیدایش این انگیزه در انسان می شوند، سه گونه اند: اول هورمونهای جنسی که غدد جنسی ترشح می کنند و وظیفه ی دگرگونی های بدن را هنگام بلوغ بر دوش دارند. دوم گیرنده های حسی مانند پوست و چشم که در تحریک انگیزه جنسی نقش بسزایی را ایفا می کنند. سوم محرک های محیطی و تخیلات فردی که میتوانند مهم ترین عامل در بر انگیختن این انگیزه باشند. از سوی دیگر، فرهنگ های مختلف جامعه، رفتارهای جنسی گوناگونی را در فرد ایجاد می کنند.
انگیزه های اکتسابی چیست؟
انگیزه های اکتسابی، گونه دیگری از انگیزه هاست. مهمترین ویژگی اکتسابی، پیدایش آن از راه عوامل محیطی و اجتماعی است، و یادگیری در ایجاد آن نقش اساسی را بازی می کند. به همین دلیل، این گونه انگیزه ها، هیچ یک از نیازهای زیستی انسان را بر طرف نمی کنند.
انگیزه های اجتماعی از موارد بارز انگیزه های اکتسابی اند که در این کتاب، سه مورد از مصادیق آن را بررسی خواهیم کرد.
الف) انگیزه پیشرفت
انگیزه پیشرفت در رشد و کمال آدمی در زمینه های گوناگون نقش مهمی دارد. این انگیزه را میتوان چنین تعریف کرد. “میل یا کوششی که فرد برای دستیابی به یک هدف یا تسلط بر امور و رسیدن به معیاری متعالی ابراز می کند”.
عوامل گوناگونی در تحریک انگیزه پیشرفت نقش دارند؛ از جمله توجه داشتن به نقص ها و نیازها که انسان را بر میانگیزاند تا برای تکمیل آنها بیشتر حرکت کند: در حالی که اگر بخواهد تنها به داشته هایش بیندیشد، نوعی سکون و توقف در او ایجاد خواهد شد.
این بخش همان جایی است که «پول» یا «قدرت» یا «کنترل» را به اشتباه به عنوان انگیزه اصلی عنوان میکنند. در حقیقت بشر از ابزارهایی مانند پول و قدرت و کنترل برای پیشرفت و برتری بر دیگران استفاده میکند. هر چیزی که موجب برتری وی شود می تواند جای این عوامل را بگیرد. در حقیقت هیچکدام از این موارد خودشان انگیزه نیستند، بلکه ابزارهایی برای «برتری» هستند.
ب) انگیزه پیوند جویی
انگیزه پیوند جویی با دیگران نقشی حیاتی، به ویژه در سال های ابتدایی زندگی انسان دارد. براساس این انگیزه، انسان دوست دارد با اطرافیانش رابطه برقرار کند. پیوند جویی با انگیزه پیشرفت بسیار تفاوت دارد و تا اندازه ای، نقطه مقابل آن است. کسی که رفتارش تابع انگیزه پیشرفت است، شاید بتواند کارهای شایسته ای انجام دهد، ولی ممکن است دیگران نتوانند با او زندگی کنند. یا افرادی که انگیزه پیوند جویی در آنان قوی است، مایل اند که با دوستان همسوی خود فعالیت کنند؛ هر چند این همکاری به کارشان لطمه بزند.
این همان چیزی است که در فرهنگ ما به عنوان «معرفت» یا «با معرفت» بودن، شناخته می شود. در حالی که افرادی که انگیزه پیشرفت دارند، عموما ترجیح می دهند با افراد متخصص و صاحب نظر همکاری کنند.
ج) انگیزه کمال
این مهم، یکی از انگیزه های اساسی در انسان است، با میل به بقا به طور مستقیم ارتباط دارد؛ زیرا هیچ تکاملی بدون بقا امکان پذیر نیست. البته انگیزه کمال در پی افزایش کمی و کیفی یا شکوفایی است، در حالی که انگیزه بقا در جهت استمرار اصل زندگی است.
البته عموماً انسان سعی در برطرف نمودن انگیزه های اولیه نموده و پس از آن به انگیزه های اکتسابی توجه می کند، اما همیشه هم چنین نیست. به طور کلی، فردی که در پی کمال است، می کوشد وظیفه های خود را به طور کامل انجام دهد و در زمینه های اخلاقی، عقلی و معنوی هیچ نقطه ضعفی نداشته باشد.
رابطه میان اراده و انگیزه چیست؟
انسان برای انجام یک عمل اختیاری، به مبادی اولیه آن نیاز دارد. ابتدا باید آن عمل در ذهن وی تصویر شود. پس از تصور، تصدیق به فایده آن در ذهنش پیدا شده و پس از تصدیق، فرد به آن کار اشتیاق ورزیده و پس از شوق، تصمیم می گیرد که آن را انجام دهد. بنابراین، معنای اراده تصمیم گرفتن برای انجام کاری است که پیش تر تصور، تصدیق به فایده و شوق در آن ایجاد شده است.
جمع بندی درس
همانگونه که شرح داده شد، انگیزه، عاملی است که انسان را به حرکت وا میدارد و انگیزش، حالتی است که در اثر دخالت این محرک به انسان دست میدهد. به هررو، نکنیم هرجا با «انسان» سروکار داشته باشیم، با «انگیزه» هم سروکار داریم.
باید آگاه باشیم که کارکنان ما ربات نیستند و انسان هستند. بقیه افراد جامعه هم انسان هستند. پس هر چیزی که ما را به حرکت وا می دارد، آنها را هم (ممکن است) به حرکت وادار کند.
چیزی که برای خودمان دوست داریم برای تیممان بخواهیم. اما دلیلی ندارد علاقه های ما، علاقه های تیممان باشد. بنابراین هر کسی با نوعی انگیزه بیرونی تحریک میشود
بجز انگیزه های غریزی و طبیعی باید با سایر بجز انگیزه های غریزی و طبیعی باید با سایر ها باهوش و عقل برخورد کنیم و صرفا آنها را رفع نکنیم. گر چه که «انسان کامل» موجود است که حتی به موتیویشن های طبیعی خودش هم غلبه کرده و آنها را کنترل میکند اما تا رسیدن به «ابر انسان» راه زیادی در پیش داریم.
ها باهوش و عقل برخورد کنیم و صرفا آنها را رفع نکنیم. گر چه که «انسان کامل» موجود است که حتی به موتیویشن های طبیعی خودش هم غلبه کرده و آنها را کنترل میکند اما تا رسیدن به «ابر انسان» راه زیادی در پیش داریم.
فعلا بهتر است تنها درباره این موضوعات بدانیم و از مشاورین کمک بگیریم تا ما را یاری کنند. باید از مشاورین بخواهیم تا با کمک آنها، انگیزه و انگیزش را در تیم بوجود بیاوریم.
به هررو، یا موضوعات را خودمان یاد میگیریم، یا از دیگران کمک میگیریم. مشاورین تیم «عیب پوش» در کنار کسب و کارها هستند تا امور انگیزشی تیم را بوجود آورده و آن را تقویت کنند.
برنامه ریزی برای مدیریت کارها و امور سازمانی، موضوع حیاتی است و عمل به آن برنامه بسیار مهمتر است. تعهد به عمل موجب موفقیت ما در هر برنامه ای می شود. اینکه فقط بنویسیم اما انجام ندهیم، کار نادرستی است. لازم است با گرفتن مشاوره از مشاورین متخصص، سیستم زندگی فردی و جامعه را بهبود ببخشیم.
مجموعه مشاوره و آموزش عیب پوش با متخصصان مجرب در این حوزه، امکان پیاده سازی مفید درست این برنامه ریزی، در هر کسب و کاری را فراهم کرده. برای تماس و دریافت مشاوره ، با شماره تلفن 02128427338 تماس حاصل فرمایید. همچنین می توانیم درخواست ها یا پیامهای خود را به شماره تلفن 09202057267 ارسال کنیم.
در تلفن همراه یا سیستمهای لپ تاپ و دسکتاب، امکان ثبت نام در آکادمی، در سمت چپ بالای همین صفحه در دسترس ماست. در صورت تمایل، می توانیم با ثبت نام از میز کار خصوصی خود به همراه یاد آوری درسهای بازدید شده ما، استفاده کنیم.
