رویکرد دام بدهی یا دام وام (loan trap) یا «سیاست تله قرض» یا «تله بدهی» به شرایطی اطلاق می شود که پرداخت بدهی خیلی سخت یا غیر ممکن شود، و در ازای آن وام دهنده یک یا بخشی از دارایی های وام گیرنده را به جای قرض مصادره کند.
دام بدهی یا تله وام چیست؟
معمولاً به علت بهره بالای پرداختی باعث عدم پرداخت اصل بدهی میشود. این دام به «دام بهره» نیز مشهور است. در بازار کسانی که به «نزول خور» یا «دنده باز» مشهور بودند، از همین روش برای به دام انداختن قربانیان بهره می بردند.
چگونه کسب و کارها یا کشورها در این دام می افتند؟
این روش اینگونه کار می کند که پس از اینکه بدهکار امکان پرداخت اصل و سود وام خود را ندارد، به دریافت وامهای روزپرداخت مجبور شده و وام های بیشتری میگیرد. وام گیرندگان پرداخت بهره درصد بالا را ادامه میدهند و دوره وام را بلندتر میکنند، اینکار آنها را بهطور مؤثر در دام بدهی قرار میدهد.
کشورهای توسعه یافته، دارای منابع سرشار ارزی مازاد هستند. این کشورها برای استفاده بهینه از این منابع ارزی، آنها را با بهره های متفاوت، به کشورهای در حال توسعه و نیازمند پول، وام میدهند. این وامها با قراردادهای مختلف و یا پروژه های گوناگون، تضمین میشوند تا بازپرداخت آنها میسر باشد. عموما کشورهای در حال توسعه؛ این وامها را سرمایه گذاری نمیکنند بلکه نیازهای توسعه یا زیرساختی خود را با آن تامین میکنند که پروژه های زودبازدهی نیست و سالهای بعد که زمان بازپرداخت این وامها فرامیرسد، کشورهای وام گیرنده مجددا با کسری منابع ارزی مواجه هستند.
این کشورها یا بازپرداخت وامها را با وام گرفت مجدد تامین میکنند، و یا مجبور هستند چارهای دیگر برای بازپرداخت این وامها بیابند. معمولا بازپرداخت چنین وامهایی آن هم با بهرههای سنگین، در توان بسیاری از کشورها نیست، بخصوص اگر تحریمشده باشند.
راهکارهای پیشگیری از افتادن در این تله اقتصادی چیست؟
راهکارهای بسیاری وجود دارد اما پیش از هر چیزی، هنگام دریافت وام با بهره جهت پروژههای اقتصادی، باید با نوعی وثیقه تضمین شود و بدون دریافت وثیقه سرمایهگذاری انجام نخواهد شد. تنها وثیقه کافی برای دریافت این نوع وامها برای کشورهای فقیر وام گیرنده، واگذاری کنترل اراضی ملی، منابع، محصولات کلیدی و زیرساخت یک کشور در صورت عدم پرداخت اقسام وام و همچنین دادن امتیاز حق اولویت توسعه به شرکتهای وام دهنده در این نوع پروژهها میباشد.
چه کشورهایی بیشتر از این تله اقتصادی استفاده می کنند؟
تعداد کشورهایی که از این تله اقتصادی استفاده میکنند، انگشت شمار است اما قدرت اقتصادی و سیاسی بالایی دارند. معمولا کشورهایی که بیشتر تمایل به کنترل راه های اقتصادی و تجاری دارند از این موضوع بهره می برند.
کشورهایی نظیر ایالات متحده، ژاپن، آلمان و کره جنوبی، سنگاپور، سویسس، عربستان و چین در قبال دریافت وثیقه ها یا امتیازات مختلف این وامها را پرداخت میکند.
دام وام چینی یا تله بدهی چینی چیست؟
با توجه به استفاده بیش از حد چین از این روش، این تله اقتصادی بیشتر به چین نسبت داده می شود و در ادبیات اقتصادی جهان به نام «دام وام چینی (china loan trap)» ، هم مشهور شده است. چین بیشترین تعداد استفاده از این روش را داشته و رکورد دار این روش است. اما این بدان معنا نیست که سایر کشورهای توسعه یافته جهان، تمیز و بدون اشتباه و محترمانه فعالیت می کنند! این سیاست بارها و بارها توسط اقتصادهای بزرگ جهان پیاده شده است.
وام گرفتن برای اقتصاد مضر است یا مفید؟
نفس وام گرفتن توسط همه کشورها انجام می شود. اما مهم وام گرفتن نیست. بلکه مهم علت وامک گرفتن و سودی است که در ادامه کشور از قبال دریافت آن وام کرده است. اگر وام گرفتن در نهایت بدون برنامه، بدون سرمایه گذاری در بهره وری و بدون هدف انجام شود، نتیجه آن قطعاً برای هر کشوری سود نخواهد داشت.
همکاری با وام دهندگان و یا دریافت وام از این کشورها، به تنهایی به زیان اقتصاد کشورها نیست. چیزی که ممکن است درآینده خطرساز باشد، عدم توانایی در بازگشت بدهیها و اجبار به واگذاری منابع کشورهاست.
جمع بندی درس
به هررو هر کشور تا به حال هزاران بار وام گرفته و هیچ کشوری بدون بدهی نیست. مسئله قرض گرفتن یا نگرفتن نیست. مسئله این است که پولی که قرض میگیریم باید روی موضوعاتی صرف شود که هم برای ما و هم برای وام دهنده سود ایجاد کند. دومین موضوع این است که بهره هر وامی را باید پروژه خودش دربیاورد و از جای دیگری تزریق نکنیم.
اگر خواستیم هر گونه وامی دریافت کنیم با مشاورین مجرب ما در «عیب پوش» تماس حاصل کنیم.
