تاریخچه زیرآب زنی چیست؟زیرآب زنی پس انداختن دیگری به هر طریفی در غیاب یا حضور وی است به نحوی که اخلاق در آن رعایت نشود و رقابت به شکلی منفی باشد. معمولا در زیرآب زنی، ما به منبع قدرت بصورت نامستقیم القا میکنیم که به واسطه قدرتش، باید رقیب ما را حذف کند.
تاریخچه زیرآب زنی چیست؟
کشور ما از دیرباز، جزو کشورهای کم آب محسوب میشد و باتوجه به سختی دسترسی به آب شرب یا قابل استفاده برای نظافت، ذخیره آب، امری حیاتی و مهم تلقی میشد. شهرها در کنار رودها تاسیس میشد و به روستاها، “آبادی”، یعنی جایی که به سمت آن آب میآید، یا درآنجا آب وجود دارد، اطلاق میشد.
پیش از ورود تکنولوژی لوله کشی، آب مصرفی خانه، عموما در انبارهای کوچک و یا حوضها ذخیره شده و مورد استفاده قرار میگرفت. بخش انتهایی و زیرین مخزن آب خانهها، “زیرآب” نامیده میشد. هربار که قرار بود مخزن آب خانه مجددا بارگیری شده و آب جدید درآن ریخته شود، برای خالی کردن آب کهنه، ابتدا بخش زیرآب را باز میکردند. این زیرآب، به چاه یا جوی آب عمومی، راه داشت و روش باز کردن زیرآب این بود که کسی درون حوض میرفت و زیرآب را باز میکرد تا لجن ته حوض از زیرآب خارج شده و به بیرون برود و آب پاکیزه شود. در همان زمان وقتی با کسی دشمنی داشتند، برای اینکه به او ضربه بزنند زیرآب حوض خانهاش را باز میکردند تا همه آب تمیزی را که در حوض دارد از دست بدهد. صاحب خانه وقتی خبردار میشد، بسیار ناراحت و مستاصل میشد چون در بهترین حالت، حداقل بیآب میماند.
در آن دوران جمله ای باب شده بود که مطابق آن، فرد خسارت دیده به دیگران میگفت: “زیرآبم را زدهاند”!
این واژه درطول سالها بدون تغییر باقی مانده و در جامعه کاربردی فراوان یافته است. گذشته از اینکه در برخی اوقات توهم توطعه و خودبزرگبینی، موجبات بروز این تفکر را برای ما فراهم میکند که زیرآب ما زده شده یا باصطلاح زیرآب ما خورده است!، در دنیای واقعی، این رفتار در حال انجام و غیرقابل انکار است.
برخی از محققیق، بروز این رفتار را طبیعی و نشات گرفته از ذات بشری میدانند اما در جوامع پیشرفته امروز با اینکه این پدیده هنوز وجود دارد، یک اختلال به حساب میآید. بسیاری از جوامع با این پدیده برخورد نموده و آن را به حداقل رسانیدهاند اما عموما کشورهای در حال توسعه با این ختلال بسیار بیشتر روبرو هستند. در جامعه ما که رویکردی مذهبی و اخلاقمدار دارد، بروز این پدیده به شدت نکوهش شده و بسیاری از اوقات جامعه وجود آن را انکار نموده و یا تکذیب میکند. خصوصا اینکه در اسلام از غیبت (که یکی از جنبههای این اختلال محسوب میشود)، به عنوان یک گناه کبیره نام برده و به صراحت با “خوردن گوشت برادر مرده”، مقایسه نموده و به قطعیت نفی شده است. اما متاسفانه اتفاقی که در واقعیت رخ میدهد، به هیچ عنوان با آموزههای دینی ما همخوانی ندارد.
بالعکس در بسیاری از اوقات، افراد انجام این کار را به گونهای توجیه میکنند که گویا یک عمل ثواب اتفاق افتاده و خطر بزرگی برطرف شده است. بسیاری از افراد برحسب اقتضای منافع یا خودپسندی، اقدام به زیرآب زنی نموده و انجام این مهم را یک حق و فرض و تکلیف قلمداد میکنند. هرفردی، به محض ورود به هر جامعهای، قوانین و ارتباطات آن جامعه را درک نموده و جایگاههای افراد را درک میکند. خواه آن جامعه کوچک باشد (مانند یک شرکت کوچک)، و خواه بزرگ (مانند یک شهر یا کشور)، اما برخورد و موضعگیری تمام افراد در یک جامعه مانند هم نیست. بدیهی است بسیاری از این رفتارها، ارتباطات، قوانین و جایگاهها خوشایند و مورد پسند ما نیست اما انسانها تاثیرپذیری بسیاری از جامعه دارند. آزمایشات بسیاری، این مهم را اثبات نموده است اما موردی که بیشتر ما با آن مواجه شده یا حداقل شنیدهایم، رفتار ما در جوامع توسعه یافته است. مثلا ممکن است فردی در تهران قوانین راهنمایی و رانندگی را رعایت نکرده و جرایم بسیاری دارد، اما همان فرد زمانیکه که مثلا به غرب اروپا یا کشورهای اسکاندیناوی مسافرت کند، کاملا قوانین را رعایت نموده و هیچ تخطی نمیکند. این به دلیل برداشت فرد از اجتماع است و فرد به نوعی روابط اجتماعی جامعه را تقلید میکند و یا حداقل خود را همرنگ جامعه نمایش میدهد. البته انسان بسیار پیچیدهتر از آن است که بتوان وی را پیشبینی کرد. بنابراین به تعداد انسانها، استثنا وجود دارد. مانند رفتارهای هموطنان در کشورهایی مانند ژاپن که علیرغم جامعه قانون مدار ژاپن، بسیاری از هموطنان از راههایی به غیر از راههای قانونی اقدام به درآمدزایی نمودند.
زیرآبزنی، تقریبا به اشکال مختلف در همه فرهنگها وجود دارد. در انگلیسی به این اصطلاح، فرش یا قالی کشیدن از زیر پای دیگران”[1] یا قالی کشی[2] گفته میشود. البته در برخی اوقات این موضوع به اسنیچینگ[3] نیز معروف است که البته به علت هم معنی بودن با کلمه “دزدی”، کاربرد زیادی ندارد.
زیرآب زنی چیست؟
زیرآب زنی به معنای «ارائه گزارش یا عدم ارائه گزارش، انجام یا عدم انجام یک عمل از طرف فردی به صورت راست یا دروغ به مدیر، رئیس یا فردی است که در محیط زندگی یا محیط کار برای ما اهمیت دارد و تصمیمات او برای ما سرنوشت ساز است، به نحوی که ارائه یا عدم ارائه این گزارش، تاثیر منفی بر روابط یا سرنوشت ما داشته باشد».
مسلما این تعریف، تاحدی پیچیده است و نیاز به توضیح بیشتر دارد. درحقیقت تعریف این پدیده مانند خود آن پیچیده و و تاحدی، نامفهوم است. دربرخی از موارد، تشخیص اینکه عملی که از فرد سرمیزند عملا زیرآب زنی هست یانه، بسیار دشوار است. برای روشن شدن بیشتر این موضوع، سالها در علوم منابع انسانی تحقیقات جامع و کاملی صورت گرفته و نتایج خیره کننده اما متفاوتی اخذ شده است. زیرآب زنی در علوم منابع انسانی، به عنوان “رقابت منفی” تعریف شده است.
متخصصین امر، این پدیده را نوعی از رقابت اما در جنبه منفی آن ارزیابی نمودهاند. بنابراین پیش از هر موضوعی ابتدا باید بررسی کنیم که اصولا رقابت چیست و چه تاثیری در زندگی فردی و اجتماعی ما دارد. حتی پیش از اینکه ما متولد شویم، رقابت ما برای بقا شروع شده است و ما پیش از اینکه حتی متوجه شویم که در این جهان چشم گشودهایم، در رقابت تولد قرار گرفته و درآن پیروز شدهایم. در طبیعت و حیات وحش نیز رقابت به صورت کاملا واضح و بدون پیچیدگی وجود داشته و دارد و تمامی موجودات(حتی موجودات تک سلولی)، برای بقا با موجودات شبیه خود و دنیای اطراف درحال رقابت هستند. جامعه انسانی نیز از بدو پیدایش درحال رقابت بوده اما زمانی که این رقابت به زندگی نیمه مدرن یا اجتماعی انسانها تسری پیدا کرد، اشکال و گونههای مختلفی به خود گرفت و روز به روز پیچیدهتر و سختتر شد. در دوران باستان، این رقابت صرفا با جنگ و تلاش برای از بین بردن دیگری برای تصرف منابع وی بود، اما به تدریج با پیشرفت جوامع به جنگهای منطقهای و جهانی و لشگرکشیها و توطعهها و خیانتهای بین المللی تبدیل شد. رقابت در ذهن افراد با نفوذ جوامع به قدری شدت گرفت که در دهههای پایانی قرن بیستم، این رقابت بین ابرقدرتها، تا از بین رفتن کامل حیات برروی کره زمین و استفاده از سلاحهای پیشرفته هیدروژنی و بمبهای هستهای، پیش رفت.
انواع زیرآبزنی چیست؟
با توجه به سالها تلاش افراد مختلف در سازمانها، دولتها و جوامع مختلف برای زیرآبزنی و پیشی گرفتن از دیگری و حذف رقیب، انواع و اقسان مختلفی از زیرآبزنی شکل گرفت که به مرور زمان، این اشکال پیشرفته تر و پیچیده تر شده و جنبه های مختلفی به خود گرفتند.
شاید در ابتدای شکل گیری این پدیده، زیرآبزنی صرفا از نوع اولیه آن[1] وجود داشت، اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی و طبعا با پیچیدهتر شدن رفتارها و روابط اجتماعی، زیرآبزنی نیز دستخوش تحول شده و خود را بروزرسانی نموده است.
باتوجه به اینکه با وجود شیوع بیش از حد این پدیده، هیچ کس درباره آن صحبتی به میان نیاورده و غالبا افراد(حتی افرادی که اقدام به زیرآبزنی میکنند)، آن را انکار نموده و درباره آن صحبتی به میان نمیآورند، این موضوع بجز به کنایات و یا ضرب المثلها و اشارات غیر مستقیم، در جامعه باز نشده و درباره آن صحبتی به میان نیامده است. بنابراین بدیهی است که دستهبندی و طبقهبندی خاصی درباره آن وجود نداشته و منابع و کتابهای بسیار اندکی در این خصوص موجود هستند.
با توجه به اینکه برای درمان هر درد یا بیماری، قدم اول “پذیرش”، آن درد یا بیماری است، ما نیز باید بپذیریم که نه تنها در جامعه ما، بلکه در تمام جوامع بشری این پدیده بشدت و بهوفور موجود است. در این کتاب برای اولین بار این پدیده را به دستهبندیهای معینی[2] تقسیم میکنیم تا براساس این دستهبندی ها، این پدیده را بهتر بشناسیم و آن را تاحد ممکن درمان کنیم.
زیرآبزنی ساده
زیرآبزنی ساده، اولین و بدویترین نوع زیرآبزنی است. این شکل از زیرآبزنی، در ابتدا به شکل”غیبت”، خود را نشان داد. اگر بخواهیم تعریفی براین نوع از زیرآبزنی ارائه کنیم، میتوان گفت زیرآبزنی ساده، ارائه گزارش دروغ از عملکرد افراد و نسبت دادن کاری اشتباه به فرد یا سلب قابلیتی به دروغ از قربانی[3] است.
الف)تخریب شخصیت
تخریب شخصیت یا همان “غیبت”، گزارشی نامناسب یا دروغ نسبت دادن به فرد است. در این روش فرد زیرآبزن، اقدام به “ترور شخصیت” فردی دیگری در غیاب وی نموده و به “تحقیر سایرین” میپردازد.
این روش، یکی از روشهای قدیمی زیرآبزنی است که از طریق تحریک ذهن شنونده با بدگویی، کار میکند.
یکی از نشانه های یک مجموعه سالم، حفظ شخصیت افراد درآن است. بنابراین اگر در مجموعه یا سازمانی شخصیت افراد در امان نماند و افراد ترور شخصیت شوند، این سازمان یا مجموعه، آلوده به زیرآبزنی است.
ب)فحاشی
شاید ما بیشتر از همه با این مدل از زیرآبزنی آشنایی داشته باشیم. به محض اینکه فردی موضوعی خلاف انتظار یا خوشایند ما را مطرح میکند، شبکههای اجتماعی از فحاشی و لغات و نسبتهای زشت به این فرد، آکنده میشود.
فحاشی، ممکن است کارکرد زیادی نداشته باشد اما یکی از مهمترین تاثیراتی که دارد، “اثر تکرار” است. زمانی که افراد زیادی فحش یا ناسزایی را به فرد خاصی روانه کنند، شنونده ناخواسته براساس “اثر تکرار”، پیش زمینه بدی نسبت به وی میگیرد.
به عنوان مثال اگر در سازمانی یک نفر راجع به شخصی خاص فحاشی کند، ممکن است فکر کنیم که این موضوع ریشهای شخصی دارد، اما اگر همین فحاشی را تعداد زیادی نسبت به وی انجام دهند، ذهن ما ناخواسته و بدون اینکه فرد را بشناسیم، نسبت به وی جهتگیری منفی خواهد داشت.
ج) کاهش اعتماد دیگران
شاید همه این جمله را شنیده باشیم که “من خیلی نمیشناسمش و نمیگم فلانی بده، ولی مواظب باش!”. همین جمله کافیست تا اعتماد ما نسبت به فردی خاص، تا حدزیادی کاهش یابد. در این نوع زیرآبزنی، فرد زیرآبزن احترام و جایگاه خود را حفظ میکند اما اعتماد فرد مقابل به فردی که قصد زیرآبزدنش را دارد، کاهش میدهد.
زیرآبزنی مرکب
با پیشرفت جوامع، زیرآبزنی ساده، با حفظ کارکرد، تاثیر کمتری پیدا کرد، بنابراین افراد به سمت ساخت شیوه جدیدی از زیرآبزنی، یعنی “زیرآبزنی مرکب”، روی آوردند. زیرآبزنی مرکب، ارائه گزارش صحیح از اشتباه فرد و برجسته نمایی آن اشتباه جهت تخریب فرد در سازمان است.
شاید بتوان گفت نمونه بارز این نوع از زیرآبزنی را در زمان مدرسه تجربه کرده باشیم. کودکان تا زمانی که کودک دیگری اشتباه نکرده، اقدام به زیرآبزنی وی نمیکند اما به محض بروز اشتباه، آن را بطور اغراقآمیزی به فردی بزرگتر، منتقل میکنند.
الف)تکثیر اشتباه
کفتارها عموما از اشتباهات دیگر حیوانات استفاده میکنند و غذای خود را بدست میآورند. آنها به حیوانات دورمانده از گله یا شکار سایر شکارچیان حملهور میشوند. جالب اینجاست زمانی که با شکارچیان بزرگی مانند شیر یا ببر روبرو شوند، در اولین واکنش خود را به مردن میزنند. شکارچیان بزرگ، حیواناتی لاشهخور نیستند به همین دلیل اگر مشاهده کنند که کفتار مرده است، به سمت او نخواهند رفت.
تکثیر اشتباه، یکی از رایجترین روشهای زیرآبزنی مرکب است. در این روش، فرد زیرآبزن منتظر میماند تا قربانی مرتکب اشتباهی خاص شود. سپس با استفاده از این روش، این اشتباه را به سرعت “تکثیر” و “آگراندیسمان[4]” میکند.
ب)خبر پراکنی و تولید محتوا
دنیای امروز ما، به جای دانش، مملو از “اطلاعات” است. اطلاعاتی که ممکن است به کار بیاییند یا خیر. به هررو یکی از روشهای زیرآبزنی، استفاده از خبرپراکنی و تولید محتوای غلط برعلیه قربانی است. در این روش، زیرآبزن، اشتباهات قربانی را بصورت محتوا “تکثیر” و “توزیع” میکند.
زیرآبزنی مرصع
این روش از زیرآبزنی، کمی پیچیدهتر و “حرفهای” تر است. اگر بخواهیم زیرآبزنی مرصع را تعریف کنیم، باید بگوییم زیرآبزنی مرصع(یا حرفه ای)، ارائه ترکیبی از اطلاعات درست و نادرست و تزئین آن بصورت کاملا پیچیده با القاء نظرات شخصی جهت دسترسی به اهداف شخصی با هدف تخریب قربانی بصورت کاملا نامحسوس است.
این روش، نوعی روش ترکیبی و خلاقانه نیز محسوب میشود. در روشهای قدیمیتر، زیرآبزن، برروی اشاعه اطلاعات غلط یا اشتباهات قربانی تمرکزداشت، اما در روش مرصع، زیرآبزن با استفاده از ابتکار و خلاقیت، شاخ و برگهایی به زیرآبزنی اضافه نموده و ضمن اینکه برای جلب اطمینان مخاطب، اطلاعات درستی را ارائه میکند، در حقیقت قصد دارد بوسیله این اطلاعات درست، به روش اسب تروآ[5] عمل نموده و در قالب اطلاعات درست، زیرآبزنی خود را انجام دهد.
الف)خبرسازی
مسخره کردن اقوام مختلف و خبرسازی درباره اینکه فلان قوم، “بیغیرت” یا فلان قوم “خسیس” هستند، نوعی خبرسازی برای دستیابی به منافعی خاص براساس زیرآبزنی به روش خبرسازی است. در این نوع زیرآبزنی، زیرآبزن اقدام به تولید خبر درباره قربانی میکند تا با این روش مخاطب ذهنیتی خاص به قربانی پیدا کند.
ب)معکوس نگاری
در این روش، اطلاعات درست به گونهای معکوس به مخاطب ارائه میشوند. زیرآبزنی به روش معکوس نگاری، به شکلی درست اما با هدف برداشت معکوس به مخاطب ارائه میشود.
به عنوان مثال رسانههای بینالمللی زمانی که اقدام به ارائه اخبار یا اطلاعات درباره کشور ما میکنند، درظاهر با پشتیبانی فیلم و تصویر و منابع، نمایشی از حقیقت به مخاطب ارائه میکنند اما درواقع قصد انها معکوس نگاری از شرایط کشور ماست و مخاطب برداشتی که آنها قصد دارند را انجام خواهد داد.
ج)بیطرفی سوری
در این روش زیرآبزن در مقام بیطرف اقدام به زیرآبزنی میکند. در روشهای مرسوم و سادهتر زیرآبزنی، فرد زیرآبزن، خود بعد از اقدام ممکن بود مورد بدگمانی یا اتهام هم واقع شود اما با پیشرفت روشهای نوین زیرآبزنی، فرد زیرآبزن خود را به حاشیه امنتری منتقل نموده و بیشتر توجهات را به قربانی معطوف میکند. نشان دادن بیطرفی، یکی از روشهای اعتمادسازی در مخاطب برای پذیرش موضوع زیرآبزنی است.
زیرآبزنی مجهول
شاید در زیرآبزنی مجهول، عملا قربانی خاصی مورد هدف نباشد اما برای زیرآبزنان نوعی سرمایهگذاری برروی آینده خود محسوب میشود!. میتوان گفت زیرآبزنی مجهول، نشان دادن برتری یا وفاداری ظاهری نسبت به فرد یا سایر افراد سازمان در راستای تخریب یک یا چند نفر و تثبیت جایگاه فردی است.
این گونه از زیرآبزنی، عموما با یکی از روشهای “خوشخدمتی”، “چاپلوسی” یا “تیراندازی بیهدف”، انجام میشود.
الف)خوش خدمتی
برپایه تعریف فرهنگ عمید[6]، خوشخدمتی، به معنای انجام دادن کارهای کسی با تملق و چاپلوسی است. در این روش، زیرآبزن با انجام خوشخدمتی، درواقع در حال انجام زیرآبزنی مجهول برای سایر افراد موجود در سازمان یا آن جامعه مشخص است. در حقیقت قصد فرد از این کار انجام درست کارها نیست، بلکه انجام کارها به نحوی است که مخاطب در خصوص دیگران دچار سوگیری شود که چرا مانند زیرآبزن مجهول عمل نمیکنند!.
ب)چاپلوسی
چاپلوسی[7] به معنای تملقگویی، واژهای هندی[8] با ریشه سانسکریت است. چاپلوسی بهمعنای مدح و ثنای کسی بهمنظور جلب توجه یا دریافت چیزی است.
به فرد چاپلوس در عربی[9] “رجلٌ مُلِق” (به معنای فردی که چیزی را میگوید که قلباً به آن اعتقاد ندارد.)، اطلاق میشود.
شاید فکر کنیم چاپلوسی موضوعی فردی است، اما در سازمان یا اجتماعی که چاپلوسی رواج داشته باشد، فردی که چاپلوسی نکند، از طرف منابع قدرت محکوم و قربانی محسوب میشود. درواقع فرد چاپلوس با انجام این روش، زیرآبزنی قربانیانی که چاپلوسی نمیکنند را انجام میدهد.
ج)تیراندازی بی هدف
زیرآبزنی بیهدف، مانند تیری در تاریکی است! این روش از زیرآبزنی، مصداق ضربالمثل “دیگی که برای من نجوشد…”، محسوب میشود.
زیرآبزن، در این روش تیری در تاریکی به سمت قربانیانی ناشناس ارسال میکند تا با این روش احتمال تزلزل در جایگاه خود را بگیرد. این روش از امکانات زیرآبزنی مجهول بهره میبرد ولی قربانی مشخصی ندارد و برای قربانیان احتمالی طراحی شده است.
زیرآبزنی خودزنی
مطابق تعاریفی که در فصلهای گذشته انجام دادیم، زیرآبزنی یا رقابت منفی، برای چیرگی در رقابتی خاص انجام میشود و هدف زیرآبزن، حذف رقیب است، بنابراین دلیلی برای تخریب خود وجود ندارد و قصد زیرآبزن، تخریب رقیب است.
اما اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم در رقابت منفی، هر تکنیکی ممکن است بکار برود. زیرآبزنی خودزنی یا “تخریب خود”، یکی از مصادیق این تکنیک است که زیرآبزن با انجام این کار موجب عدم دستیابی خود یا افرادی مشابه خود به امکانی خاص شده یا موقعیتی منفی را برای خود با هدف زیان سایرین فراهم کند!. این روش از زیرآبزنی مصداق داستان “بز مرا بکش، اما بز همسایهام را هم بکش!” است. این نوع زیرآبزنی به دو نوع”خودتخریبی” و “تخریب جمع” تقسیم میشود.
الف)خود تخریبی
اگر فرد برای انجام رقابت منفی مجبور به تخریب خود برای تخریب فرد دیگری شود، خود را در موقعیتی مشابه آن فرد قرار خواهد داد تا با تخریب خود، فرد مورد نظر وی هم تخریب شود. این عملیات انتحاری، موجب قطع دسترسی فردی از امکان یا موقعیتی خاص خواهد شد که سایرین که با وی در یک رتبه قرادارند هم، از این امکان محروم شوند.
به عنوان مثال، اگر برای سمتی قرار به انتخاب فردی از بین یک جمع باشیم، زیرآبزن اینگونه عنوان خواهد کرد که فلان فرد هم با من در یک سطح قراردارد و متاسفانه من شایستگی انجام این ماموریت را ندارم!. این بدان معناست که آن شخص خاص که با وی در یک سطح تلقی میشود، برپایه “همسان پنداری”، او هم چنین شایستگی ندارد.
ب)تخریب جمع
تخریب جمع، مانند انجام یک عملیات انتحاری است! در این روش زیرآبزن، فردی خاصی را مورد هدف قرار ندارد، بلکه با توجه به اینکه ممکن است امکانی را بدست نیاورد، با تخریب جمع سعی میکند تا دیگران هم از این امکان محروم شوند.
[1] غیبت
[2] اصطلاحات مربوط به نام این دستهبندیها برای اولین بار توسط نویسنده ابداع شده و مختص به این کتاب است و از منابع دیگری اخذ نشده است.
[3] در این فصل از فردی که اقدام به زیرآبزنی میکند به عنوان “زیرآبزن” و از فردی که مورد زیرآبزنی قرار گرفته، به عنوان”قربانی” یاد خواهیم کرد.
[4] آگراندیسمان به معنای بزرگ نمایی، بزرگ گری و گستردن است. همچنین نام دستگاهی است که پیش از ظهور عکاسی دیجیتال، برای انتقال فیلم برروی کاغذ کاش و ظهور آن استفاده میشد.
[5] اسب تروآ (Trojan) داستانی از جنگ تروآ است. مطابق این داستان، لشگر یونان پس از محاصره بیثمر تروآ، پیکرهای عظیم از اسب ساختند تا جنگجویان منتخب خود(از جمله آشیل)، را درونش پنهان کنند. یونانیها اینطور وانمود کردند که آنجا را ترک کردند و تروآییها اسب را به عنوان نشان پیروزی به داخل شهر بردند. شبانه نیروهای یونانی از اسب خارج شده و دروازههای شهر را برای باقی ارتش یونان که در تاریکی شب بازگشتهبودند، گشودند. ارتش یونان با ورود و تخریب شهر تروآ، با پیروزی قاطع به جنگ پایان دادند.
[6] فرهنگ فارسی عمید، معروف به فرهنگ عمید، لغتنامه مشهور فارسی به فارسی تألیف حسن عمید است که یکی از کاملترین مراجع در زبان فارسی بشمار میرود.
[7] Flattery
[8] cāpalūsī karanā
[9] عبدالرحمان بن اسحاق جوهری، صحاح
[1] Pull the rug under somebody’s foot
[2] Pulling the rug out
[3] Snitching
