فخرالدوله یا اشرف الملوک کیست؟

بسیاری از مردان بزرگ این سرزمین، برای رشد و بالندگی این خاک پاک تلاش کردند و موفقیتهای بسیار کسب کردند و سعی و تلاش آنها منجر به شکوفایی بخش بخش اقتصاد ایران گردید. اما در این میان سخن از زنان کارآفرین و بزرگ کشور کمتر یاد شده و این بزرگان، بعضا در سایه مردان مغفول مانده‌اند. با توجه به اطلاعات کم موجود، شاید بسیاری از افراد، نامی از زنان کارآفرین و تاثیرگذار در سیاست و اقتصاد کشورمان را نشنیده باشند. داستان زندگی اشرف الملوک یا فخرالدوله یا طاووس الملوک ، شاهزاده قاجار، دختر مظفرالدین شاه، خواهرزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرما، دخترخاله دکتر محمد مصدق(نخست وزیر و قهرمان ملی شدن صنعت نفت ایران) و مادر علی امینی (نخست وزیر ایران در دوره پهلوی و وزیر اقتصاد در دوره دکتر محمد مصدق بود)، داستان دیگری است.

البته فخرالدوله برای هیچ یک از این مناسب تلاشی نکرده بود و افتخارات وی در زندگی به اصلو نسب و فامیل وی باز نمی‌گردد. گرچه که خدمات مظفرالدین شاه، محدود به ساخت کاخ برای خود و خانواده اش نبود و برای کشور پیامد کارهای این شاه، بیشتر بدهکار کردن دولت و قرض از خارجیان و افزایش فقر در کشور بود. اما داستان فخرالدوله انصافا موضوع دیگری است و از استبداد شاهنشاهی جداست. او بجز اینکه زنی با درایت و نیکوکار بود، اولین زن کارآفرین معاصر ایران نیز محسوب می‌شود.

فخرالدوله چگونه موجب تثبیت کشور شد؟

فخرالدوله در امور سیاسی نیز نفوذ فراوانی داشت و وساطت و میانجی‌گری او در دوران پهلوی، موجب جلوگیری از اعدام های گسترده افراد سرشناس قاجار شد. بسیاری از کسانی‌که فخرالدوله از اعدام ایشان جلوگیری کرد، از افراد برجسته قاجار بودند و تجارت و کسب و کار ضعیف کشور، به دست همین افراد در گردش بود. با توجه به اینکه افراد زیادی در این تجارتخانه‌ها مشغول به کار بودند، فخرالدوله با میانجی‌گری هایی که با مذاکره مستقیم با رضاشاه انجام داد، موجب جلوگیری از این اعدام‌ها شد و اجازه نداد شیرازه اقتصاد کشور از هم بپاشد. وی از طرفی دیگر با آرام نگاه داشتن تجار و شاهزادگان و افراد بانفوذ قاجار، موفق شد تا از تحریک حکومت و وقوع خونریزی‌های بیشتر جلوگیری کند.

زندگی فخرالدوله

اشرف‌الملوک (ملقب به فخرالدوله)دختر مظفرالدین ‌شاه و سرورالسلطنه در خانواده پادشاهی درسال 1262 قمری در تبریز دیده به جهان گشود.

وی تحصیلات خود را در مکتب‌خانه تبریز به پایان رسانید و کمی بعد از اتمام دوره مکتب (حدودا معادل با پنجم ابتدایی) در سن 14 سالگی به عقد محسن‌خان پسر میرزا علی‌خان امین‌الدوله، صدراعظم مشهور پدرش مظفرالدین ‌شاه درآمد و با آموزشهای او به مسائل سیاسی و اجتماعی عصر آشنا شد. ازدواج فخرالدوله با میرزا محسن‌خان امین‌الملک دردسرهای زیادی به همراه داشت. نجم‌السلطنه(خاله فخرالدوله و خواهر زن شاه)، از همان بدو تولد او را برای پسرش (دکتر محمد مصدق) خواستگاری کرده بود و موافقت ضمنی خواهرش سرورالسلطنه و مظفرالدین ‌شاه را نیز قبلا گرفته بود.

داستان تشکیل شهر لشت نشاء چه بود؟

واگذاری لشت نشا به علی خان امین الدوله در زمان ناصرالدین شاه سابقه تاریخی مفصلی دارد که در کتاب های تاریخی از آن یاد شده است.

تقریبا تمام منطقه لشت نشا چیزی که ما به عنوان یک شهر از آن امروزه نام می بریم در اختیار علی خانه همین الدوله بود و ایشان مالکیت این املاک را بر عهده داشتند.

کل مساحت لشت نشا فقط بخش کوچکی از املاک بزرگی بود که علی خان امین الدوله (یعنی پدرشوهر آینده فخرالدوله)، در اختیار خود داشت. البته بسیاری دوست داشتند که اصلاحات در کشور به گونه ای انجام شود که املاک در اختیار پسران امین الدوله قرار گیرد.

اما با توجه به درایت و مدیریت عجیب و بسیار درست فخرالدوله، امین الدوله تمام املاک را به نام محسن خان فرزند ارشدش صادر کرد.

محسن خان فرزند ارشد امین الدوله، عملاً توانایی اداره این املاک را نداشت اما چیزی که امین الدوله از از خانواده فرزندش می دانست چیز دیگری بود. او زمانی که با سوال اینکه چرا این املاک را صرفاً به محسن خان منتقل کردی و اختیار املاک در اختیار فخرالدوله افتاده است پاسخ داد که در آتیه خواهید فهمید.

زمانیکه وزیر مقتدر مظفرالدین شاه( میرزاعلی‌خان امین‌الدوله) به صدارت رسید و تمایل خود برای فامیل شدن با شاه و دامادی پسرش در خانواده شاه اعلام کرد، مظفرالدین شاه، به این وصلت تمایل بیشتری نشان داد. امین‌الدوله وصلت با خاندان شاهی را مایه دوام و بقای خود در صدارت میدانست و براین وصلت اصرار تام داشت. زمانیکه خاله فخرالدوله (نجم‌السلطنه)، از این موضوع آگاهی یافت تلاش کرد تا از راه فشار به خواهرش(سرورالسلطنه)، مانع وصلت محسن خان با فخرالدوله شود. اما بعد از کشمکشهای فراوان، امین‌الدوله به یکی از خواجگان حرمسرا رشوه کلانی پرداخت و از این طریق توانست نظر مساعد سرورالسلطنه را کسب کند و فخرالدوله را به عقد فرزندش محسن خان درآورد.

پس از این موضوع، نجم‌السلطنه از خواهرش به شدت آزرده شد و کینه وی را تا پایان عمر به دل گرفت. میرزاعلی‌خان امین‌الدوله همسر اول پسرش را طلاق داد و فخرالدوله را با نظر شاه به عقد محسن خان پسرش درآورد. ازدواج فخرالدوله و محسن‌خان حرف و حدیث و نارضایتیهای فراوانی درپی داشت اما به هررو با پافشاری امین الدوله و شاه،  به شکل بسیار مجلل برگزار شد.

رشد شخصیت فخرالدوله توسط امین الدوله

پدرشوهر فخرالدوله (امین‌الدوله)، استعداد زیادی در وی یافت و از این موضوع بسیار استقبال کرد. او فخرالدوله را بیش از فرزند خود تربیت کرد و ساعات زیادی را به تربیت و تعلیم و  مباحثه با وی می‌پرداخت. او همواره سعی داشت تا حس کنجکاوی فخرالدوله را برانگیزد و وی را در امور اقتصادی وسیاسی کشور دخیل کند. امین‌الدوله به خوبی از کاستیهای شخصیتی پسرش میرزا محسن‌ خان آگاه بود و می‌دانست که تنها این بانوی جوان، توان نجات خاندان امینی را در لحظات بحرانی دارد. او که بر اثر اتفاق، فرزندان خود را بجز محسن از دست داده بود، دل خود را به نوه‌هایش گرم کرد و از این ازدواج صاحب 9 نوه به نامهای حسین، غلامحسین، محمود، علی، محمد، احمد، ابوالقاسم، رضا و معصومه شد و بقول قدما چراغ خانه‌اش روشن شد.

این اعتماد و سرمایه گذاری برروی فخرالدوله بی دلیل نبود. در سال 1317 قمری، امین الدوله از صدارت عزل شد. پس از این عزل امین الدوله آماج حملات دربار قرار گرفت اما فخرالدوله به تنهایی در مقابل فامیل خود ایستاد و چون در نزد خاندان قاجار و شاه از ارج و قرب زیادی پس از عزل پدر شوهرش، از وی به شدت حمایت کرد و مانع  ایجاد هرگونه آسیبی به شخصیت کاری و سیاسی او شد. علی امینی در خاطراتش به این مسئله اشاره کرده و می‌گوید:

به نقل از مادرم روز بعد از حرکت پدرشوهر و شوهرم از اندرون شاه به من خبر دادند که احتمال می‌رود که شوهر و پدرشوهر شما را از قزوین به اردبیل ببرند و جانشان در معرض خطر باشد. با شنیدن این اخبار، بلافاصله به قزوین حرکت کردم و شبانه وارد آنجا شدم. پدرشوهر و شوهرم، از این ورود ناگهانی من تعجب کردند، ولی ابراز مطالبی که شنیده بودم نکردم. فقط گفتم که من مصمم هستم تا رشت با شما بیایم و بعد مراجعت خواهم کرد. فردای آن روز، قاصدی از تهران رسید که به امر شاه باید فخرالدوله به تهران مراجعت کند. من زیر بار نرفتم و به همین جهت اقامت ما چند روز در قزوین طول کشید و قاصدهای متعددی آمدند و مأیوسانه بر می‌گشتند کار به جای رسید که معتمدالحرم خواجه‌باشی به قزوین فرستاده شد و مادرم را تهدید کرده بود که شاه فرموده‌اند، اگر اطاعت نکنید و مراجعت نفرمایید، مأمورم به زور شما را برگردانم. مادرم به این تهدید تن در نداد و حتی خواجه‌باشی را تهدید کرده بود که با کتک و پس‌گردنی بیرونت می‌کنم. بالاخره دربار تسلیم شد و مادرم به اتفاق تبعید شدگان به رشت رفت و در املاک خودش در لشته‌نشاء ساکن شد.

دکتر علی امینی (فرزند فخرالدوله)

امین الدوله در 22 صفر 1322 هجری قمری درگذشت. پس از درگذشت وی فخرالدوله که تا آن زمان زندگی مرفهی داشت، دچار بحران مالی شدید شد. به خاطر مخالفت محمدعلی‌شاه و دشمنی او با خاندان امین‌الدوله، هیچ کاری به میرزامحسن‌خان محول نگشت و او فقط با فروش محصولات املاکش در لشت‌نشا، امرار معاش می‌کرد و زندگی فخرالدوله نیز به همین منوال دچار سختی شدید شد.

دو اشتباه بزرگ سیاسی میرزامحسن‌خان یکی در واقعه به توپ بستن مجلس و تحویل دادن آزادیخواهان و مجاهدان پناهنده به پارک امین‌الدوله در مجاورت مجلس به قزاقها و دیگری در سفر او به لشت نشا و دستگیری و زندانی شدن به دست انقلابیون جنگل، به طوری که فخرالدوله به شدت تلاش کرد تا با رایزنی فراوان به هر صورت توانست او را آزاد کند، باعث شد که میرزا محسن‌خان امین‌الدوله همواره از هرگونه فعالیت سیاسی و اقتصادی کناره‌گیری کند و خانه‌نشین شود. علی امینی در خاطراتش به این وقایع اشاره کرده و از قول مادر خود می‌گوید:

 بالاخره این پیشامدها موجب شد که پدرم خود را در میدان مبارزات ناتوان دید و اداره امور زندگی را به مادرم سپرد و خود در گوشه انزوا و عزلت بقیه عمر را سپری کرد. مادرم نقل کرد وقتی تصمیم به دخول در مبارزه سیاسی را گرفتم، پیش مستوفی‌الممالک رفتم و گفتم که در اثر ضعف حکومت و نداشتن دادرس، برای حفظ حقوق و نجات زندگی خود و بچه‌هایم، ناگزیرم وارد کشمکش شوم و چون یک نفر زن هستم، دشمان از هیچگونه تهمت و افترا و حملات ناجوانمردانه کوتاهی نخواهند کرد، ولی من با توکل به خداوند متعال و ایمان به حقانیت خودم، از هیچ چیز باک ندارم و با اطمینان به پیروزی، در این جنجال وارد می‌شوم.

اشرف الملوک فخرالدوله

ابتدای دوران پهلوی و زندگی فخرالدوله

در سال 1299 هجری شمسی، قزاقها به سرکرده رضاخان میرپنج، بر علیه سلطنت قاجار کودتا کردند و رضاخان به عنوان شاه قدرت را در دست گرفت. فخرالدوله پس از این ماجرا به همراه شوهر و فرزندان خود به سمت قم حرکت کرد. برف فراوانی در راه بود و کالسکه هم به واسطه اینکه اسب یدکی نداشت. مسافت کمی در روز حرکت می‌کرد. گاه نیز در برف گیر می‌افتاد. بالاخره با مشقات زیاد به قم رسیدند و نزدیک صحن حرم، خانه‌ای تهیه کردند.

علت نزدیکی خانه به صحن، در واقع امکان سریع بست‌نشینی بود. در آن زمان بست نشینی در اماکن مقدس باب بود و افراد برای در مان ماندن از گزند حکومت و غیره به این عمل روی می‌آوردند. فخرالدوله به دلیل سیاست و مدیریت خود پیش‌بینی این امور را از قبل کرده بود. دو روز بعد از اسکان خانواده، احضاریه‌ای به منزل فخرالدوله فرستاده شد. متن احضاریه، مربوط به املاک لشت‌نشا بود. این املاک مورد دعوا بین فخرالدوله و میرزا کریم‌خان رشتی در دادگستری رشت بود که پس از مدتی به حوزه قضایی تهران منتقل شد. عدم حضور در این جلسه در واقع واگذاری املاک محسوب می‌شد.

لذا فخرالدوله با وجود مخالفت شوهرش‌، تصمیم به مراجعت به تهران گرفت. در مراجعت به تهران او با سردارسپه وقت ملاقات کرد و نظر مساعد او را در کسب املاک پدری جلب نمود و توانست املاک لشت‌نشا را پس بگیرد.

فخرالدوله پس از پس گرفتن املاکش به لشت‌نشا رفت و تمام تلاش خود را صرف آبادی آنجا کرد. با این کار، این املاک ظرف مدت کوتاهی از ارزش زیادی برخوردار شد. او شخصاَ به نظارت در امور اجرایی املاک می‌پرداخت. یک روز که به طور ناگهانی به دیدار و بازرسی کارگران دراملاک رفته بود، متوجه شد کارگری که در ته چاه مشغول به کار است جهت دریافت مزد بیشتر وانمود می‌کند 2 نفر است به طوری که با تغییر صدا و گفتگو و سوال و جواب می‌خواست فخرالدوله را فریب دهد. این عمل از نگاه تیز بین فخرالدوله پنهان نماند و خود طناب چاه را گرفته و به داخل آن سرازیر شد و با مشاهده حقیقت مقنی را به سختی مجازات کرد. کارآفرینی فخرالدوله در کشاورزی سبب شده بود تا بسیاری از زمین داران و بزرگان گیلان به وی اقتدا کنند و روشهای او را برای مدیریت زمینهای کشاورزی خود در پیش بگیرند.

فخرالدوله چگونه از ایجاد هرج و مرج در ایران جلوگیری کرد؟

اقدامات مدیریتی و سیاسی فخرالدوله سبب شده بود تا در نظر رجال سیاسی و مردان با نفوذ آن زمان، از ارج و قرب و احترام فوق‌العاده‌ای برخوردار شود. رضاخان قبل از رسیدن به سلطنت در محافل می‌گفت:

“قاجاریه یک مرد و نیم داشت، مردش فخرالدوله و نیم مردش آغامحمدخان بود”.

فخرالدوله بصورت جدی واسط بین خاندان قاجار و رضاخان بود. او چون از وضعیت زمان و روحیه احمدشاه قاجار واقف بود، سعی کرد تا در بین این دو گروه آشتی و مدارا برقرار کند تا بزرگان قاجار را از هرگونه آسیبی حفظ نماید. علی امینی در خاطراتش در این خصوص اینگونه نوشته است:

در اوایل سلطنت رضاشاه، روزی از دربار خبر دادند که شاه می‌خواهد به دیدن مادرم بیاید. مادرم فوراَ دستور داد وسایل پذیرایی را آماده کنند و مبلها را طوری ترتیب دهند که رضاشاه پایین‌تر از مادر می‌نشست. در ضمن دستور داد لنگه در ورودی باغ را هم ببندند که رضاشاه نتواند با کالسکه و با اتومبیل خودش وارد باغ شود و ناچار مقداری راه را پیاده تا عمارت طی کند. مرا هم که بچه ده دوازده ساله‌ای بودم، دم در فرستاد که از شاه استقبال کنم. رضاشاه همراه من تا داخل عمارت آمد ولی روی مبل ننشست و همانطور که قدم می‌زد شروع به صحبت کرد و قدم زنان به داخل باغ برگشت. مادرم هم ناچار به دنبال او روان شد. او در باغ روی کنده درختی نشست. در آنجا بود که منظور اصلی خود را از آمدن به دیدن مادرم بیان کرد و گفت:”فخرالدوله شنیده‌ام که شاهزاده‌های قاجار هنوز در گوشه و کنار بر ضد من تحریک می‌کنند آنها خیال می‌کنند من تاج را از سر احمدشاه برداشته‌ام. آمده‌ام به شما بگویم که این شاهزاده‌ها را جمع کنید و به آنها بگویید دست از این کارها بردارند و گرنه آنها را معدوم خواهم کرد…”

رضاشاه پس از گفتن این حرف از جای خود بلند شد و ضمن خداحافظی به مادرم گفت: “چون برای شما احترام قائلم خواستم این مطالب را قبلاَ به شما گفته باشم وگرنه از میان بردن این تحریکات برای من کار آسانی است”.

وقتی رضاشاه رفت، مادرم شاهزاده‌های قاجار را خبر کرد که فردای آن روز همه در خانه ما جمع بشوند و به آنها گفت: کاری است گذشته و رضاشاه بر تخت نشسته و مقاومت در مقابل او بی فایده است بعلاوه این شخصی که من می‌شناسم، ملایمت و گذشت سرش نمی‌شود و اگر تمکین نکینم دودمان ما را به باد خواهد داد پس بهتر است دست از پا خطا نکنیم و کنار بنشینیم.

دکتر علی امینی (فرزند فخرالدوله)

شخصیت نخستین زن کارآفرین ایرانی چگونه بود؟

فخرالدوله فردی متدین و معتقد بود. او همواره پیشترفت خود را در زندگی ناشی از توجهات خداوند می‌دانست. او به اماکن متبرکه و زیارتی چون عتبات عالیات و حضرت معصومه(س)، زیاد سفر می‌کرد و بر آورده شدن امور خود را ناشی از برآورده شدن حاجاتش توسط وساطت این بزرگان می‌دانست.

فخرالدوله زنی حسابگر و بسیار دقیق بود. او کلیه مخارج منزل، هزینه تحصیل و پوشاک فرزندان، امور اداری زمینها و املاک و کارکنان سازمان خود را تحت ضابطه خاصی مقرر کرده بود و حسابداری امور تجاری و منزل را خود نگه می‌داشت. او به هر یک از فرزندان خود ماهیانه مبلغ معینی پرداخت میکرد و بیش از این مبلغ پرداختی در یک ماه انجام نمی‌شد. این مقرری، هر سه ماه یکبار، پس از امضا کردن صورتحساب مقرری به فرزندان ارائه می‌شد. این امر حتی پس از استقلال فرزندان ادامه داشت و وی تا پایان عمر، شخصا بر این امور نظارت داشت. درکتاب خاطرات دکتر علی امینی نوشته شده در زمان نخست وزیری اردشیرزاهدی، او وزیر دارایی بود. زمانیکه وی برای اخذ مقرری ماهانه خود نزد مادر رفته بود، با کمال تعجب دید بابت حقوق سه ماهه او فقط دو هزار تومان واریز شده است. لذا وی علت این کسر از حقوق را از مادر خود جویا شد. فخرالدوله درپاسخ گفت:

“یکی از مأمورین مالیه، شش هزار تومان از مستأجرین من رشوه گرفت، من آن پول را به مستأجر پس دادم و گفتم از حقوق تو که وزیر مالیه هستی کسر کنند تا بهتر بفهمی مردم از دست مأمورین جنابعالی چه می‌کشند، حضرت آقای وزیر!”

فخرالدوله اشرف الملوک

فرزندان فخرالدوله چه کسانی بودند؟

دکتر علی امینی مشهورترین و شناخته شده ترین فرزند فخرالدوله محسوب می شود. فخرالدوله هفت پسر به نام های مهندس غلامحسین امینی محمد امینی، سرتیپ محمود امینی، دکتر علی امینی نخست وزیر سابق ایران، مهندس احمد امینی ابوالقاسم امینی وزیر دربار سابق و معصومه نفیسی همسر دکتر نفیسی و رضا امینی بودند.

رضا امینی و محمد امینی بیشتر مدیریت املاک وسیع کهریزک را بر عهده داشتند و در کارها و امور تجارت و کشاورزی دخالت می کردند.

میراث فخرالدوله چه بود؟

با وجود اینکه فخرالدوله نخستین زن کارآفرین مدرن ایران محسوب می شود زنی بسیار خیر و نیکوکار بود او در عین حال بسیار به ساخت مدرسه پرورشگاه و کمک به افراد بی بضاعت برای تحصیل کمک می کرد.

دبستان امین الدوله تهران ، جایی برای توسعه

دبستان امین الدوله که یکی از دبیرستان هایی است که در خیابان گرگان تهران قرار دارد دبستانی بود که توسط فخرالدوله تاسیس شد. این دبستان از کودکان به صورت رایگان پذیرایی می کرد تا بتوانند به تحصیل ادامه دهند.

آسایشگاه کهریزک، شناخته شده ترین میراث فخرالدوله

آسایشگاه ۴۰۰ تختخوابی کهریزک یکی از آسایشگاه های معلولین بود که توسط خانم فخرالدوله تاسیس شد کهریزک امروزه یکی از بزرگترین آسایشگاه های ایران است و تقریباً مشهورترین آسایشگاه ایران است.

در کهریزک تمامی معلولین از جمله جسمی و ذهنی و همچنین بسیاری از افراد کهنسال نگهداری می شوند.

تمام افرادی که امروزه در کهریزک اقدام به فعالیت می کنند و از خدمات آن بهره مند می شوند عملاً خدمات خود را مدیون فخرالدوله هستند.

دبستان کهریزک؛ گامی برای تحصیل مستمندان

دبستان کهریزک یکی از دبستان هایی بود که افراد کم بضاعت می توانستند به صورت رایگان در آن تحصیل کنند.

دبستان لشت نشاء؛ میراث اشرف الملوک

دبستان لشت نشا یکی از دبستان های خیریه ای بود که فخرالدوله تاسیس کرده بود در این دبستان هم کودکان روستایی می توانستند به رایگان تحصیل کنند.

مسجد فخرالدوله؛ نماد ایمان فخرالدوله

مسجد مشهور فخرالدوله در دروازه شمیران یکی از بیمارستان ها و مساجدی بود که فخرالدوله تاسیس کرد بیمارستان کهریزک پرورشگاه ایتام کهریزک و سایر موقوفات از موسسه هایی است که در کهریزک توسط فخرالدوله تاسیس شد.

بیشترین هزینه ها در امور خیریه برای آسایشگاه معلولین و آسایشگاه سالمندان کهریزک انجام می شد البته با وجود اینکه این آسایشگاه ها وقف شده بود و به دولت و سازمان اوقاف اختصاص یافته بود به هر رو باز فخرالدوله هزینه های آن را تا زمان زنده بودن می پرداخت.

درمانگاه لشت نشاء؛ ویزیت با هزینه فخرالدوله

درمانگاه لشت نشا نخستین درمانگاهی بود که در رشت نشاط تاسیس شد. ویزیت در این درمانگاه برای مردم لشت نشاء رایگان بود. این درمانگاه، عملاً امروزه به بیمارستان لشت نشا تغییر نام یافته و هنوز در حال خدمت رسانی به مردم ایران زمین است.

تاکسی در ایران، میراث فخرالدوله

فخرالدوله پس از گسترش امور املاک و کشاورزی، تصمیم به توسعه کسب و کار خود گرفت و اقدام به خرید تعداد زیادی خودرو گرفت. او این خودروها را بصورت یکدست تحت یک سازمان واحد درآورد و خدمات رسانی جابجایی مسافرین با این خودروها را آغاز نمود. وی با این کار، اولین مؤسسه تاکسیرانی را در تهران بنیان نهاد. بسیاری از منابع این اقدام را به علی امینی فرزند وی نسبت می‌دهند اما در واقع با توجه به شرایط و روحیات هر دو این افراد مشخصا این اقدام به فخرالدوله منتسب است. در آن زمان، زندگی شهرنشینی با سرعت در حال گسترش بود و فقدان نظام حمل و نقل درون شهری از نیروی پیش رونده مدنیت می‌کاست. پیش از آن تنها کالسکه‌ها جابجایی در سطح شهرها را انجام می‌دادند. نیاز به یک سیستم چابک تر و مدرن تر به شدت حس می‌شد.

درآن زمان خودرو بدفورد ساخت امریکا به عنوان اولین خودروها در تاکسیرانی به کار گرفته شد و بعدها این خودروها به وُلگا(ساخت روسیه)، واکسهال(ساخت انگلستان)، آستين(ساخت انگلستان)، اوشکودا(ساخت لهستان)، شورولت(ساخت امریکا)، مسکوویچ(ساخت روسیه)، هیلمن(ساخت انگلستان)، بنز(ساخت آلمان)، فیات(ساخت ایتالیا)، سیتروئن(ساخت فرانسه) و پیکان(ساخت ایران) تبدیل شدند. تاکسیها در ابتدا به همان واژه “بدفورد” موسوم بودند، اما بعدها واژه فرانسوی “تاکسی” جایگزین این کلمه شد.

رشد سريع شهر و افزايش ناگهاني تعداد اتومبيل ها، كنترل خيابانها را مشكل كرد و براي شهرداري و نظميه كاملا مشخص بود كه هدايت اتومبيل ها جهت رفت و آمد در شهر را بايد به مأموران خاصي بسپارد. به همین دلیل در نظمیه بخشی بکه پیش از این به نام “آلات ناقله” نام داشت به نام راهنمایی و رانندگی تغییر نام داد. تاکسی هایی که توسط فخرالدوله راه اندازی شده بودند جزو اولین ناوگانهایی بودند که با این سازمان همکاری کردند. در سال 1331 هجری شمسی شرکت واحد اتوبوسرانی تهران وابسته به شهربانی، آغاز به کار کرد.

پس از فخرالدوله بسیاری از شرکتهای خصوصی و همچنین شهربانی و شهرداری اقدام به برقراری سیستم تاکسیرانی درتهران کردند. این سیستم بعدها به کل کشور توسعه یافت. ناوگان تاکسیرانی پس از پشت سر نهادن دورانی طولانی غیر متمرکز، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 58 با هدف تمرکز، کنترل و نظارت بر حسن اجرای خدمت‌رسانی تجمیع شد. و طی لایحه ای سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران، تحت پوشش شهرداری تهران با تصویب شورای انقلاب شروع به فعالیت کرد. آیین نامه اجرایی قانون مذکور در دهم آبام ماه هفتادوچهار توسط هیات وزیران تهیه و پس از تصویب به وزارت کشور ابلاغ شد تا اداره امور تاکسیرانی در شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت را به سازمان های مستقلی به نام سازمان تاکسیرانی محول کند.

پس از پیروزی انقلاب سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران جهت نظارت بر امور فعالیت تاکسیرانی، تاسیس شد. این سازمان متولی کلیه امور مربوط به تاکسیرانی بود. سازمان نظارت بر تاکسیرانی تهران اولین مدیرعامل خود به نام عباس کریمی آغاز به کار کرد. پس از آن آقایان حسین حاجی عبدالوهاب(بنکدار)، محمدرضا قاضی حسام، داوود تاجران، رضا پسندیده، سیدجمال هاشمی عربی، امیرمحمود دهلوی، حسین تیموری کرمانی، پیمان سنندجی، محمد احمدی بافنده، میثم مظفر و هم اکنون نیز علیرضا قنادان به عنوان مدیرعامل در این سمت مشغول به خدمت شدند.

امروزه، تا پیش از ظهور نرم افزارهای درخواست تاکسی آنلاین، ناوگان تاكسيراني تهران بیش از 100 هزار تاکسیران و حدود 80 هزار تاکسی، 4.5 میلیون مسافر را روزانه جابجا می‌کرد. باوجود مترو و اتبوسهای تندرو، تاکسیرانی سهم 22 درصدی از سفرهاي حمل و نقل درون شهري را در 22 منطقه تهران به خود اختصاص داده بود. پس از اقبال گسترده مسافران از نرم‌افزارهای موبایلی درخواست تاکسی مانند اسنپ و تپسی و غیره، سهم سازمان تاکسیرانی از حمل و نقل شهری به شدت کاهش یافت. البته هنوز تاکسیها سهم بزرگی در حمل و نقل تهران و شهرهای بزرگ ایران دارند.

پس از این تحول سازمان تاکسیرانی شهر تهران اقدام به تبعیت از تغییر در بازار نمود و نرم افزار کارپینو را راه‌اندازی کرد. کارپینو(Carpino)، نخستین سامانه سفارش آنلاین تاکسی‌های رسمی در ایران است. این شرکت در اسفند ۱۳۹۵ فعالیت خود را از شهر تهران آغاز کرد. البته خدمات کارپینو در حال حاضر صرفاً در شهر تهران ارائه می‌شود. باتوجه به قدمت سازمان تاکسیرانی، کارپینو موفق شد تا همه مجوزهای لازم برای فعالیت را از سازمان‌های ذیربط دریافت کند. درحال حاضر اپلیکیشن کارپینو، پس از اسنپ(پرطرفدارترین نرم افزار آنلاین) و تپسی، سومین سامانه پرکاربرد تاکسی اینترنتی در تهران است.

آیا فخرالدوله ثروتمندترین زن آسیا بود؟

فخرالدوله طی ۷۲ سال زندگی ۶ پادشاه را دید یکی از نیکوکارترین زنانی بود که در عصر خودش وجود داشت و البته نخستین کارآفرین زن ایرانی در دوران مدرن محسوب می شود.

فخرالدوله مبلغ ۳۰ میلیون ریال چیزی حدود ۳۰ میلیون ریال یعنی معادل ۴۰۰ هزار دلار برای خیریه ز خود به جا گذاشته بود فراموش نکنیم ۴۰۰ هزار دلار در آن زمان چیزی حدود ۴ میلیون دلار به پول امروز است در خصوص حدود ۱۰۰ سال پیش صحبت می کنیم.

ثروت فخرالدوله هیچگاه به یک میلیارد دلار نرسید ولی چندین منبع معتبر از جمله روزنامه اطلاعات ثروت او را بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ میلیون دلار برآورد کرده بودند.

دارایی فخرالدوله بیشتر شامل املاک درآمد کشاورزی کاشت برنج و تجارت و اجاره تاکسی و کارآفرینی بود.

فخرالدوله سومین فرزند مظفرالدین شاه بود که در ۷۲ سالگی در تهران در سال ۱۳۳۴ درگذشت.

داستان عروسی محسن خان فرزند امین الدوله و فخرالدوله

با توجه به اینکه بسیاری از بزرگان تمایل داشتند تا این دختر ارزشمند مظفرالدین شاه را به خانواده خودشان منتقل کنند امین الدوله مشخصا با این موضوع مخالفت کرد.

سال ها قبل از آن دکتر محمد مصدق با توجه به اینکه پسرخاله فخرالدوله محسوب می شد از خواستگاران پروپاقرص فخرالدوله بود.

اما دکتر محمد مصدق با مبارزه با قدرت امین الدوله صدراعظم وقت نتوانست پیروز شود بنابراین امین الدوله موفق شد عقد فخرالدوله و پسرش محسن خان را جاری کند و در روز عقد همه دریافتند  که علت انتقال کل لشت نشا به محسن خان برای برابری خانوادگی از نظر میزان توانایی مالی و میزان وسعت زمین ها بود تا بتوانند این خواستگاری را انجام دهند.

به هر رو وصلت با خانواده سلطنتی نیازمند پشتوانه قوی مالی بود و دکتر محمد مصدق این پشتوانه قوی را در اختیار داشت اما در مقابل امین الدوله؛ تقریباً بدون سلاح محسوب می شد.

فرزندان فخرالدوله چه کسانی بودند؟

دکتر علی امینی مشهورترین و شناخته شده ترین فرزند فخرالدوله محسوب می شود. فخرالدوله هفت پسر به نام های مهندس غلامحسین امینی محمد امینی، سرتیپ محمود امینی، دکتر علی امینی نخست وزیر سابق ایران، مهندس احمد امینی ابوالقاسم امینی وزیر دربار سابق و معصومه نفیسی همسر دکتر نفیسی و رضا امینی بودند.

رضا امینی و محمد امینی بیشتر مدیریت املاک وسیع کهریزک را بر عهده داشتند و در کارها و امور تجارت و کشاورزی دخالت می کردند.

چه چیزی ثروتمندترین زن آسیا را خوشحال می کرد؟

او نیازی به هیچ چیز نداشت زیرا در برخی اوقات، حتی به دولت وام هم می داد. اما نکته اینجاست که با وجود این همه ثروت، چه چیزی این زن قدرتمند را خوشحال می کرد؛ خنده کودکان یتیم! تمام دارایی فخرلدوله، لذت خنده های کودکان یتیم و دعای مردم کم بضاعت را به وی منتقل نمیکرد. فخرالدوله، برای مردم مادری میکرد و از این کار، لذت می برد.

فخرالدوله یا اشرف الملوک هیچگاه دست از امور خیریه نکشید. او چندین فرزند یتیم تحت تکفل داشت که پس از رسیدن به سن بلوغ، به دختران با دادن جهیزیه کامل و به پسران سرمایه کاری شرایط ازدواجشان را فراهم می‌کرد. البته شرایط پیمودن مدارج تحصیلی برای افراد مستعد نیز مهیا بود. مجموع آنها 28 عروس و داماد بودند.

وی در تمامی شبهای جمعه مرتباَ دیگهای پلو و قیمه در مسجد امین‌الدوله جهت اطعام ایتام وفقرا برپا می‌داشت. وی همچنین چندین مسجد تاسیس کرد که مهمترین آنها مسجد فخرالدوله در الهیه است. این مسجد یکی از مساجد مشهور تهران است که ساخت آن در سال ۱۳۲۸ به همت او در نزدیکی خانه‌اش به پایان رسید. فخرالدوله همچنین مدرسه وبیمارستان وآسایشگاه در املاک خود بناکرد و وقف نمود.

سرنوشت املاک فخرالدوله چه شد؟

بانو فخرالدوله یا اشرف الملوک که ۶ پادشاه را در طول عمرش دیده بود ۱۰ سال پیش از درگذشتش، سیستمی در حد یک وزارتخانه در یک پارک فناوری به نام « پارک امین الدوله » تاسیس کرده بود. او به احترام امین الدوله که هم پدرشوهرش بود و آموزگار و معلم فخرالدوله، این پارک را به نام استادش، نام نهاد.

در آن زمان پارک امین الدوله نقش کارآفرینی و تکنولوژیک را بازی می کرد و شبیه به چیزی شبیه به پارک های فناوری امروزی بود با این تفاوت که مالکیت این پارک فناوری در اختیار خانم فخرالدوله بود.

اشرف الملوک در راس چنین تشکیلات بزرگی با نهایت قدرت به همراه هفت پسری که داشت که یکی از آنها دکتر علی امینی نخست وزیر سابق بود سعی بر آن داشت تا این تشکیلات را به درستی مدیریت کند.

چیزی که کاملا واضح است این است که بانو فخرالدوله ثروتمندترین زن آسیا در هنگام مرگش بود و البته همزمان یکی از نیکوکار ترین و با تدبیر ترین بانوان تاریخ ایران به شمار می رفت.

یکی از ضرب المثل های جالب در خصوص املاک فخرالدوله این بود که از نظر وسعت املاک فخرالدوله، از کل کشور سوئیس وسیع تر بود.

در سال ۱۳۱۶ فخرالدوله به فکر تقسیم دارایی و ثروت هایی که داشت افتاد. فخرالدوله تمام دارایی خود را به صورت مساوی بین ۷ پسر و تنها دخترش تقسیم کرد.

جالب اینجاست که در آن زمان با توجه به بزرگی این حجم از ثروت هیچ اختلافی میان برادران به وجود نیامد و هیچکس ادعا نکرد که دختران نباید سهمی مساوی با پسران داشته باشند.

البته فخرالدوله تمام ثروتش را به ۹ قسمت تقسیم کرد. یعنی ۸ قسمت برای فرزندان و یک قسمت برای خودش که آن یک قسمت هم بعد از مرگش وصیت شده بود که به خیریه تعلق بگیرد. همین عددی که به خیریه تعلق می گرفت چیزی حدود ۵۰۰ هزار دلار بود.

مدیریت شرکت سهامی اداره املاک فخرالدوله به عبدالله شکوفی که پیشکار عبور رسید و او مدیریت عامل این تشکیلات را بر عهده گرفت.

با وجود اینکه تمام فرزندان فخرالدوله به صورت مستند املاک خود را در اختیار داشتند هیچ کدام در زمان حیات مادرشان ادعایی برای تصرف املاک نکردند و هیچ کدامشان به املاک مراجعه یا سرپرستی نکردند. تنها زمانی که در سال ۱۳۳۴ فخرالدوله دارفانی را به وداع گفت فرزندان هر کدام سهم خودشان را برداشتند.

پایان عمر موثرترین زن قجری

در سالهای پایانی عمر، فخرالدوله حسین امینی، فرزندش را بر اثر حادثه‌ای از دست داد. او پس از این پیشامد، بیشتر در باغ الهیه به سر می‌برد و از مراوده با اشخاص خوداری می‌کرد. وی در آخرین سفر خود به عتبات عالیات، آرامگاهی در نجف اشرف خریداری کرده بود. اما در آخرین لحظات حیاتش به اطرافیان گفت که او را در ابن‌بابویه، در کنار قبر پسرش حسین امینی به خاک بسپارند!

دو ماه پیش از درگذشت فخرالدوله، بانو عزت الدولهT نوه امیرکبیر و مادر محمد ولی میرزا فرمانفرمائیان و خواهر فخرالدوله، در تهران در گذشته بود.

فخرالدوله به شدت از مرگ خواهرش متاثر شده بود و در دو ماه پایانی زندگی به شدت گفته بود که من پس از خواهرم عزت الدوله عمر زیادی نخواهم کرد.

عزت الدوله (خواهر فخرالدوله)، همسر ظهیرالاسلام بود که امروزه یک خیابان در تهران به نام ایشان ثبت شده است.

فخرالدوله در دیماه 1334 در سن 73 سالگی به‌طور ناگهانی بر اثر سکته قلبی دیده از جهان فروبست. او وصیت کرده بود هزینه مجلس ترحیم وی، صرف امور خیریه گردد. البته مبلغی که بیش از این هزینه بود، توسط خانواده‌اش به امور خیریه واریز شد. همچنین خانواده امینی، مراسم یادبود بسیار بزرگ و پرتجملی برای بزرگداشت فخرالدوله در مسجد خودش، برگزار کردند. در این آیین، بسیاری از رجال وقت و شاهزادگان و امرای کشوری و لشکری شرکت کردند.