فن بیان و سخنوری، هر دو از توانایی های بزرگ بشری هستند. این توانایی ها به حدی کارکرد دارند که تقریباً مس توانیم اظمینان داششته باشیم که تمامی افراد تاثیرگذار جهان، جهان، به این دو شایستگی ، مجهز بوده اند. حتی انسانهایی که ممکن است خطرناک باشند، برای تاثیرگذاری روی دیگران، باید شایستگی «سخنوری» و «فن بیان» آن را، داشته باشند.
تصور کنیم در یک جلسه مهم کاری ایستاده ایم و لازم است ایده ای را ارائه کنیم. قلبمان تند می زند، کلمات در ذهن ما گره می خورند و مخاطبان بی حوصله به نظر می رسند. حال صحنه را عوض کنیم و با آرامش کامل صحبت کنیم، صدای رسا و جذاب داشته باشیم، همه گوش می دهند و در نهایت تشویق مان هم می کنند.
تفاوت این دو موقعیت فقط در یک مهارت کلیدی نهفته است؛ «توانایی انتقال موثر پیام». این توانایی همان چیزی است که زندگی حرفه ای و شخصی افراد موفق را از مردم عادی تمیز می دهد.
شاید بتوان بطور خلاصه گفت که ما وظیفه داریم، دنیا را به جایی بهتر تبدیل کنیم. اما این کار را نه با تغییر جهان، که «با تغییر خودمان» و آگاهی رسانی به سایرین باید انجام دهیم. با یادگیری فنون سخنوری و «فن بیان» و بهره گیری از علومی مانند «بلاغت»، می توانیم اولاً محتوایی تولید کنیم که مفید باشد و ثانیاً آن محتوا را درست به مخاطب عرضه کنیم.
در این درس از «عیب پوش»، به بررسی این شایستگی ارزشمند بشری خواهیم پرداخت. باهم همراه باشیم…
فن بیان چیست؟
فن بیان به معنای مهارت انتقال افکار، احساسات و ایده ها به شکلی واضح، جذاب و تاثیرگذار بوسیله بیان است. این مهارت فقط به صحبت کردن محدود نمی شود؛ ترکیبی از عناصر کلامی و غیرکلامی است که پیام را به بهترین شکل به مخاطب می رساند. ما با این مهارت می توانیم شنوندگان را مجذوب و متقاعد کنیم و حتی الهام ببخشیم.
اجزای اصلی فن بیان کدامند؟
صدای رسا، لحن مناسب، انتخاب کلمات دقیق و زبان بدن هماهنگ، پایه های اصلی را تشکیل می دهند. تنفس صحیح اجازه می دهد صدا قوی و پایدار بماند. مکث های به جا (آکسان ها)، ایجاد تاکید می کنند و تماس چشمی هم اعتماد را منتقل می کند. همه این عناصر به همراه هم کار می کنند تا سخنرانی طبیعی و قدرتمند شود.
چرا آموزش فن بیان برای همه ضروری است؟
در دنیای امروز، ارتباطات حرف اول را می زند. افراد بدون توانایی بیان موثر ایده های شان را از دست می دهند، حتی اگر بهترین فکرها را داشته باشند. آموزش این مهارت به همه کمک می کند تا در هر زمینه ای موفق تر عمل کنند.
همه مدیران و کارآفرینان، به دنبال افرادی هستند که بتوانند تیمشان را هدایت کنند، مشتریان را متقاعد کنند یا در جلسات روی همه تاثیر بگذارند. مطالعات نشان می دهد بیش از ۸۵ درصد موفقیت شغلی به مهارت های ارتباطی وابسته است. در روابط شخصی نیز گوش دادن فعال و بیان احساسات، پیوندها را عمیق تر می کند.
تاریخچه فن بیان چیست؟
ریشه های فن بیان، به یونان باستان و خصوصاً « ارسطو »، بازمی گردد. ارسطو، سه عنصر اعتبار، احساس و منطق را به عنوان نخستین پایه های سخنوری و فن بیان، پایه گذاری کرد. در ایران باستان، در دربار هخامنشیان، سخنوران دربار با شیوایی کلامشان شناخته می شدند. امروزه این مهارت با روانشناسی نوین ترکیب شده و به ابزاری ضروری، برای «موفقیت»، تبدیل شده است.
تاریخچه بلاغت چیست؟
تاریخچه بلاغت به قرن پنجم هجری و عبدالقاهر جرجانی باز می گردد. این دانشمند بزرگ، در کتاب های دلائل الإعجاز و أسرار البلاغة این علم را به وضوح و روشنی «بلاغت» را تعریف کرد.
در ادبیات پارسی پس از اسلام، بلاغت تعریف کلاسیک و مشخصی نداشت و اشعار تا قرن چهارم، بیشتر سبکهایی حماسی داشتند. سبک حماسی را می توانیم در اشعار حضرت رودکی و حضرت فردوسی مشاهده کنیم.
تأثیر آثار جرجانی و سبک هندی و سبک عربی روی متون پارسی، سبب شد شاعران و نویسندگان بزرگ ایرانی مانند حضرت سعدی حضرت حافظ و حضرت خیام و حضرت صائب و سایر نویسندگان نثر فاخر مانند حضرت بیهقی، از بلاغت و صنایع آن بهره مند شوند.
بلاغت و فن بیان به اشتباه به «ارسطو» نسبت داده شده اما تاریخچه فن بیان پیشتر از ارسطو و حتی ایران باستان است.
تفاوت فن بیان و بلاغت و سخنوری چیست؟
لازم است تاکید کنیم که؛ «فن بیان»، با «سخنوری» و «بلاغت» کاملا متفاوت است. با وجود اینکه یکی از الزامات سخنوری، فن بیان است، اما می توان بدون سخنوری نیز فن بیان داشت.
بنابراین «فن بیان» و الزام سخنوری است اما سخنوری الزامی برای فن بیان نیست. همچنین فن بیان با بلاغت این تفاوت را دارد که فن بیان صرفا در اجراست اما بلاغت در سخن و محتوا نهفته است نه در بیان. می توان فن بیان داشت اما بلاغت را ندانست. به عنوان مثال یک مجری می تواند متنی بلیغ که فرد دیگری نوشته را با فن بیان درست اجرا کند.
بلاغت شامل سه شاخه معانی، بیان و بدیع است. علم معانی به تناسب کلام با مقتضای حال می پردازد، علم بیان به تشبیه و استعاره و علم بدیع به آرایه های ادبی مانند سجع. هدف اصلی زیبایی و شیوایی متن است و بیشتر در شعر و نثر ادبی کاربرد دارد.
اجزای سخنوری که ارسطو بیان کرده بود، سه پایه اخلاق، منطق و احساس را داشت. گرچه در پیش از اسلام در دانشگاه جندی شاپور این مهم به درباریان آموزش داده می شد اما اسناد کاملی از آن زمان باقی نمانده و تنها می توان اطمینان داشت که اینکار انجام میگرفته زیرا لازمه اداره حکومتی با آن وسعت بوده است.
| اصول ارسطو | تلفظ | کارکرد |
| اتوس یا اخلاق | Ethos | نمایش آن اخلاقیات دوست داشتنی مان به دیگران |
| لوگوس یا منطق | Logos | به دیگران اطمینان خاطر بدهیم، فقط حرف بیهوده نزنیم |
| پاتوس یا احساس | Pathos | کاری کنیم که دیگران درگیر احساسات شوند |
بدون فن بیان، شکست قطعی است!
عدم توانایی بیان موثر، فرصت ها را یکی پس از دیگری از بین می برد. در مصاحبه شغلی، در دانشگاه و در جایی که ایده عالی با ارائه ضعیف رد شود، ردپای کمبود فن بیان به چشم می خورد. حتی سوءتفاهم در روابط فردی هم به دلیل ناتوانی در انتقال احساسات است.
مدیرانی که نمی توانند تیم را متقاعد کنند، پروژه ها را از دست می دهند. فروشندگان با بیان ضعیف مشتری را قانع نمی سازند. حتی در زندگی روزمره، افراد خجالتی فرصت های اجتماعی را از کف می دهند.
کارکنان با ایده های خلاقانه بدون فن بیان، مجبور به سکوت هستند. زوجها به دلیل ناتوانی در بیان نیازشان، از هم جدا می شوند. تاریخ پر از رهبرانی است که به دلیل ضعف ارتباطی شکست خوردند.
استرس مزمن، افسردگی و احساس ناکامی از نتایج عدم وجود فن بیان است. در عصر دیجیتال، محتوای ضعیف به سرعت فراموش می شود. تقویت این مهارت، جلوی این شکست را می گیرد.
البته تضمینی برای هیچ موفقیتی وجود ندارد اما بدون فن بیان، شکست، تضمینی است.
سخنوران بزرگ مانند برایان تریسی سال ها تمرین کردند. انضباط نه تنها این مهارت را تقویت می کند، بلکه به دیگر زمینه های زندگی مانند مدیریت زمان سرایت می کند. افراد منضبط اهداف بزرگ تری تعیین می کنند و به آنها می رسند. در یادگیری، تمرین منظم تفاوت بین متوسط و حرفه ای را رقم می زند.
آیا مطالعه کتاب برای فن بیان کافی است؟
خواندن کتاب دانش تئوری لازم را به ما منتقل خواهد کرد اما، فن بیان، موضوعی مهارتی است. مهارت واقعی، نیازمند آموزش و تمرین عملی است. کتاب ها تنها نقشه راه هستند، اما اجرا بدون عمل، بی فایده است. لازم است تا حضوری آموزش ببینیم.
بسیاری پس از مطالعه کتاب ها همچنان در اجرا مشکل دارند زیرا تمرین نکردند. ترکیب مطالعه با تمرین روزانه بهترین نتیجه را می دهد.
کتاب یا هوش مصنوعی، نمی توانند بازخورد زنده به ما بدهند و یا زبان بدن ما را اصلاح کند. تمرین جلوی آینه یا ضبط صدا کمک می کند اما مهارت و دانش، باید مستقیماً از اساتید فن، آموزش دیده شود.
جمع بندی درس
مهارت انتقال موثر پیام، دریچه ای به موفقیت در تمای طول زندگی است. اما این مفهوم نیازمند شایستگی است. شایستگی، برآیند دانایی + توانایی + مهارت + منش است. مهارت و دانایی، باید در آموزشگاهها یا دانشگاهها اموزش دیمه شود و این موضوع با کتاب خواندن و مطالعه، بدست نمی آید. گرچه همیشه کتاب خواندن موجب افزایش دانش ماست، اما «مهارت»، موضوعی است که باید آموزش ببینیم. هر کسی با تمرین می تواند فن بیانی درست داشته باشد.
آموزش منظم نه تنها اعتماد به نفس را افزایش می دهد، بلکه روابط فردی و فرصت های شغلی را هم بهبود می بخشد. بدون این مهارت، حتی بهترین استعدادها هم ممکن است نادیمه گرفته شوند.
دیسیپلین نقش کلیدی در موفقیت در هر کاری دارد. تمرین روزانه، مرز میان آرزو و واقعیت را مشخص می کند. کتاب به ما دانش منتقل می کند، اما آموزشهای حضوری، اجرا را تقویت می کنند و جعبه ابزار فن بیان هم، تکنیک های سریع را به ما آموزش می دهد.
تفاوت فن بیان با بلاغت در کاربرد عملی این دو شایستگی است. دنیای امروز، بیش از پیش به ارتباطات زنده نیاز دارد. شک نکنیم که بدون آموختن این مهارت، شکست خواهیم خورد. امابالعکس با یادگیری فن بیان، تقریباً موفقیت ما در هر کاری، تضمین شده است.
مشاورین «عیب پوش» با سالها تجربه و تخصص در «تولید محتوا» و «توسعه کسب و کار» در کنار سازمانها می توانند آنها را در مسیر مدیریت بهتر کسب و کارشان همیاری دهند. برای دریافت مشاوره رایگان با تلفنهای عیب پوش تماس بگیریم یا در آن ثبت نام کنیم.
